"Nghề tranh thấm dần trong cuộc sống của tôi, mỗi ngày một chút để rồi trở thành một phần máu thịt, đi cùng tôi mấy chục năm qua", ông Quả bộc bạch.

Mỗi bức tranh Đông Hồ là kết quả của nhiều công đoạn: sáng tác mẫu và khắc ván, chuẩn bị giấy dó, pha chế màu sắc, phết màu in tranh, phơi tranh... "Cách quét màu phải đều tay, nhẹ vừa đủ để màu thấm vào giấy nhưng không loang, không nhạt", ông Quả giải thích.

Tranh Đông Hồ truyền thống thường có 5 màu chủ đạo, đều được lấy từ thiên nhiên. Màu đen lấy từ than gỗ xoan, rơm nếp hay than lá tre được ngâm kỹ trong chum vại vài tháng rồi mới sử dụng được. Màu xanh lấy từ rỉ đồng hay lá chàm - lá ở vùng dân tộc thiểu số phía Bắc, thường dùng để nhuộm quần áo.

Từ 5 màu chủ đạo, thông qua cách chồng màu, phối màu của từng nghệ nhân, tranh có thể tạo ra nhiều sắc độ. Có bức tranh chỉ dùng 5 màu nhưng cho cảm giác như có 7-8 gam màu, không bức nào giống nhau.

"Người làm nghề chuyên nghiệp, nhìn tranh đạt hay không chỉ cần xem màu có nổi trên giấy hay không, các mảng màu có khớp nhau hay không. Lệch nhẹ đôi khi tạo nên nét duyên, nhưng lệch nhiều bị coi là hỏng", ông Quả chia sẻ.

Nghề làm tranh Đông Hồ từng rất hưng thịnh, nhiều người đặt số lượng lớn, phải chờ cả tuần, thậm chí cả tháng. Ông Quả nhớ những ngày giáp Tết theo bố đi chợ, không khí chợ tranh rộn ràng. Sắc màu rực rỡ của những bức tranh, câu đối đỏ, giấy điệp lấp lánh hòa quyện với niềm háo hức của người mua, kẻ bán. Đi chợ không chỉ là bán tranh mà còn giúp ông hiểu thêm về văn hóa Tết cổ truyền, thêm yêu nghề.

Thế nhưng những năm 1970-1980, khi tranh Đông Hồ không còn được ưa chuộng, nhiều gia đình phải chuyển sang làm vàng mã, nhuộm giấy làm pháo hoặc đi làm thuê mưu sinh. Từ 17 dòng họ đến nay chỉ còn hai với ba gia đình làm tranh, trong đó có nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hữu Quả. Ông là con cháu đời thứ 10 của dòng họ Nguyễn Hữu, là con trai thứ hai của cố nghệ nhân ưu tú Nguyễn Hữu Sam.

Khó khăn nhất là ba năm đại dịch Covid, tranh làm ra chẳng ai mua. Dù chật vật, ông Quả và gia đình nhất quyết giữ nghề truyền thống, lấy ngắn nuôi dài bằng cách tiếp tục làm nông nghiệp để có thêm chi phí duy trì, chờ ngày nghề hồi sinh.

May mắn khoảng hai năm trở lại đây, nghề tranh Đông Hồ có phần khởi sắc, nhiều người quay lại với những giá trị truyền thống. Họ đến tham quan, mua tranh Đông Hồ nhiều hơn. Con ông Quả là anh Nguyễn Hữu Đạo thường tham gia vào các sự kiện giới thiệu, lan tỏa tình yêu tranh dân gian Đông Hồ đến với mọi người.