Tuy nhiên, kết quả đạt được cũng cho thấy những "điểm nghẽn" cần sớm tháo gỡ. Trước hết, nhiều quy định của Nghị định số 52/2018/NĐ-CP không còn phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành cũng như yêu cầu phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, kinh tế tuần hoàn và phát triển xanh.

Một hạn chế lớn là tư duy hỗ trợ vẫn chủ yếu hướng đến từng cơ sở sản xuất riêng lẻ, chưa hình thành được chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Chính sách hỗ trợ còn phân tán, thiếu trọng tâm; việc ứng dụng khoa học - công nghệ, thương mại điện tử và chuyển đổi số tại nhiều cơ sở sản xuất còn chậm.

Đặc biệt, ô nhiễm môi trường tại nhiều làng nghề tiếp tục là vấn đề bức xúc khi phần lớn cơ sở sản xuất nằm xen kẽ trong khu dân cư, trong khi hệ thống xử lý môi trường tập trung còn thiếu. Cơ chế quản lý nghề truyền thống, làng nghề và nghệ nhân cũng bộc lộ nhiều bất cập; công tác thống kê, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành nghề nông thôn chưa đồng bộ, chưa hình thành hệ thống dữ liệu thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Thiết lập khung pháp lý mới theo hướng hiện đại, đa giá trị

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng dự thảo Nghị định của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn và làng nghề bền vững được xây dựng với mục tiêu tạo lập hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại, khắc phục những bất cập của Nghị định số 52/2018/NĐ-CP, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Dự thảo quy định phạm vi điều chỉnh toàn diện, từ tổ chức sản xuất, phát triển ngành nghề nông thôn; bảo tồn nghề truyền thống, làng nghề; công nhận nghệ nhân; chính sách hỗ trợ đến quản lý nhà nước đối với lĩnh vực này.

Đáng chú ý, dự thảo được thiết kế gồm 8 chương, 31 điều, bổ sung nhiều nội dung chưa từng được quy định trước đây. Trong đó, Chương II quy định phát triển chuỗi ngành nghề nông thôn gắn với vùng nguyên liệu, logistics, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại; phát triển không gian làng nghề kết hợp bảo tồn văn hóa với du lịch và dịch vụ.

Đặc biệt, dự thảo dành riêng một chương quy định về chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành nghề nông thôn thống nhất từ Trung ương đến địa phương nhằm phục vụ công tác quản lý, hoạch định chính sách và giám sát thực hiện. Hệ thống chính sách hỗ trợ cũng được thiết kế theo hướng có trọng tâm, ưu tiên phát triển chuỗi ngành nghề, hạ tầng kỹ thuật, bảo vệ môi trường, đổi mới sáng tạo, thương mại điện tử, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển thương hiệu sản phẩm.

Một trong những điểm đổi mới nổi bật của dự thảo là chuyển từ tư duy quản lý và hỗ trợ riêng lẻ từng cơ sở sản xuất sang quản lý toàn bộ hệ sinh thái ngành nghề nông thôn. Đồng thời, mở rộng hệ thống khái niệm, bổ sung quy định về chuỗi ngành nghề, làng nghề đô thị, sản phẩm xanh, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu, bản đồ số làng nghề; tăng cường phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính và áp dụng hồ sơ điện tử trong giải quyết thủ tục.

Việc xây dựng nghị định mới được kỳ vọng sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng để các làng nghề phát huy lợi thế, nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững trong giai đoạn mới. Hiện dự thảo đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường gửi Bộ Tư pháp thẩm định.