Làng trầu Vị Thủy giữ nghề trăm năm

Làng trầu Vị Thủy đang kết nối sản xuất với tiêu thụ, khai thác tiềm năng du lịch nông nghiệp, góp phần nâng cao giá trị và thu nhập cho người dân.

Làng trầu Vị Thủy, xã Vĩnh Thuận Đông, TP Cần Thơ đã tồn tại hơn 100 năm, là một trong những làng trầu nổi tiếng của vùng ĐBSCL. Trải qua nhiều thăng trầm, nghề trồng trầu vẫn được người dân gìn giữ, vừa tạo sinh kế vừa lưu giữ nét văn hóa truyền thống của vùng quê Nam Bộ. Trước những thay đổi của thị trường, địa phương đang hướng đến củng cố liên kết sản xuất, ổn định đầu ra và khai thác tiềm năng du lịch nông nghiệp để nâng cao giá trị làng nghề.

Sinh kế của người dân

Những hàng nọc trầu thẳng tắp, vườn trầu xanh mướt đã trở thành hình ảnh quen thuộc tại Vị Thủy. Với nhiều hộ dân, trồng trầu không chỉ là kế sinh nhai mà còn là nghề truyền thống được cha ông truyền lại.

Theo ông Trần Trung Kiên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Vĩnh Thuận Đông, toàn xã hiện có 182 hộ trồng trầu với tổng diện tích hơn 63 ha, tập trung chủ yếu tại ấp 5 và ấp 7. So với những năm trước, diện tích trồng trầu tăng thêm 21 ha, cho thấy người dân vẫn duy trì và gắn bó với cây trồng này.

Một trong những lợi thế của cây trầu là có thể thu hoạch nhiều đợt trong năm, tận dụng được diện tích vườn nhà và tạo việc làm thường xuyên cho lao động nông thôn. Nhờ đó, người dân có nguồn thu tương đối liên tục, không phải chờ đến cuối vụ như một số cây trồng khác.

Bà Tuyết Thị Hai, người trồng trầu tại xã Vĩnh Thuận Đông, cho biết tần suất thu hoạch phụ thuộc vào tình hình sinh trưởng của cây và nhu cầu tiêu thụ. Khi trầu phát triển tốt, gia đình có thể thu hoạch khoảng 10 ngày một lần, thời điểm khác có thể kéo dài khoảng nửa tháng.

“Bán trầu một tháng cũng được ba mấy triệu, bình thường một lần hái bán được 9 - 10 triệu tùy theo giá cả”, bà Hai chia sẻ.

Theo ông Mai Văn Sàng, một hộ trồng trầu tại địa phương, công việc chăm sóc trầu nhẹ hơn so với trồng lúa. Nếu giá bán thuận lợi, người trồng có thể thu hoạch nhiều đợt trong tháng, qua đó cải thiện thu nhập gia đình.

Không chỉ tạo nguồn thu cho các hộ trực tiếp sản xuất, nghề trồng trầu còn tạo việc làm thông qua các công đoạn thu hoạch, phân loại và xếp lá. Đây là cơ hội để lao động địa phương có thêm thu nhập ngay tại quê nhà.

Theo ông Trần Trung Kiên, trong điều kiện sản xuất và tiêu thụ thuận lợi, thu nhập từ một công đất trồng trầu có thể đạt từ 100 triệu đồng mỗi năm trở lên. So với một số cây trồng truyền thống, cây trầu mang lại giá trị kinh tế cao trên cùng diện tích đất. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào năng suất, chi phí và biến động giá bán.

Thực tế, đầu ra của lá trầu hiện vẫn chủ yếu thông qua thương lái, sau đó được phân phối đến các chợ và đầu mối tại nhiều tỉnh, thành phố. Một phần sản phẩm được đưa đến thị trường ngoài khu vực ĐBSCL, trong đó có miền Trung và một số thị trường nước ngoài. Giá bán biến động theo thời điểm, tùy nhu cầu tiêu thụ và các dịp lễ, Tết khiến thu nhập của người trồng chưa phải lúc nào cũng ổn định.

Để tăng khả năng liên kết và chủ động trong tiêu thụ, cuối năm 2019, HTX Trầu Vàng được thành lập với 26 thành viên, diện tích canh tác khoảng 16 ha, tạo điều kiện để các hộ liên kết sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm và tăng khả năng thương lượng khi bán sản phẩm.

Ông Nguyễn Văn Đời, Giám đốc HTX Trầu Vàng cho biết việc tham gia HTX giúp người trồng trầu đoàn kết hơn, cải thiện tình hình tiêu thụ so với khi sản xuất riêng lẻ.

“Nhờ vô HTX, bà con đoàn kết với nhau, giá cả tăng hơn trước. Trước đây bán riêng lẻ nên bị thương lái ép giá, còn bây giờ ổn định, gần Tết giá bán tăng gấp ba lần”, ông Đời chia sẻ.

Theo ông Đời, nguồn thu từ cây trầu giúp nhiều gia đình trang trải sinh hoạt, chăm lo việc học hành của con em. Khi giá bán thuận lợi và đầu ra ổn định, người dân có thêm động lực duy trì diện tích, tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống.

Năm 2019, làng trầu Vị Thủy được công nhận là làng nghề truyền thống. Đây là dấu mốc quan trọng ghi nhận quá trình gìn giữ nghề trồng trầu lâu đời, đồng thời tạo cơ sở để địa phương tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và xây dựng hình ảnh đặc trưng cho vùng trồng trầu.

Mở hướng du lịch nông nghiệp

Theo ông Trần Trung Kiên, việc bảo tồn và phát triển làng trầu Vị Thủy có ý nghĩa cả về kinh tế, văn hóa và xã hội. Trước những thay đổi của thị trường và nhu cầu tiêu dùng, địa phương xác định cần nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng đầu ra và phát triển thêm các hoạt động kinh tế gắn với làng nghề.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là củng cố vai trò của HTX, tăng cường liên kết giữa các hộ trồng trầu và kết nối với đầu mối thu mua. Cùng với đó, địa phương định hướng phối hợp với cơ quan chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, sử dụng phân bón phù hợp, phòng trừ sâu bệnh và cải tạo vườn nhằm duy trì chất lượng lá trầu.

Việc rà soát nhu cầu về vốn, hạ tầng giao thông, thủy lợi cũng được xác định là cần thiết để hỗ trợ người dân duy trì vùng trồng. Khi có thông tin thị trường kịp thời và mối liên kết tiêu thụ tốt hơn, người trồng trầu sẽ chủ động hơn trong chăm sóc, thu hoạch và bán sản phẩm.

Bên cạnh sản xuất, phát triển du lịch nông nghiệp được xem là hướng đi có tiềm năng nhằm gia tăng giá trị cho làng trầu. Với lịch sử hơn 100 năm, vùng trồng trầu không chỉ có giá trị kinh tế mà còn gắn với tập quán sinh hoạt và văn hóa của người dân Nam Bộ.

Những hàng nọc trầu thẳng tắp, vườn cây xanh mướt tạo nên cảnh quan nông thôn đặc trưng, có thể trở thành điểm tham quan dành cho du khách muốn tìm hiểu đời sống miền Tây. Các hoạt động trải nghiệm có thể được xây dựng từ việc tham quan vườn, tìm hiểu quy trình chăm sóc, thu hoạch và xếp lá trầu, giao lưu với người trồng trầu, nghe kể về lịch sử làng nghề và khám phá những nét văn hóa gắn với cây trầu.

Theo định hướng của địa phương, việc phát triển du lịch cần được triển khai từng bước, trên cơ sở khảo sát các vườn đủ điều kiện, vận động người dân tham gia và kết nối với các đơn vị lữ hành, điểm du lịch trong khu vực. Hoạt động trải nghiệm phải phù hợp với điều kiện thực tế, không ảnh hưởng đến sản xuất và cần mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng.

Nếu được tổ chức phù hợp, du lịch nông nghiệp có thể giúp quảng bá hình ảnh làng trầu, giới thiệu sản phẩm đặc trưng và tạo thêm sinh kế. Bên cạnh nguồn thu từ bán lá trầu, các hộ dân có thể tham gia hướng dẫn khách tham quan, giới thiệu nghề truyền thống hoặc cung cấp sản phẩm địa phương. Những hộ không trực tiếp trồng trầu cũng có thể tham gia các dịch vụ bổ trợ như ẩm thực và trải nghiệm nông thôn.

Tuy nhiên, để hướng đi này phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa chính quyền, HTX và người dân. Các hộ trồng trầu cần chủ động giữ gìn vườn cây, duy trì cảnh quan và tham gia xây dựng hoạt động trải nghiệm phù hợp. HTX có thể trở thành đầu mối kết nối các hộ, giới thiệu sản phẩm và phối hợp với những đơn vị có nhu cầu khai thác du lịch nông nghiệp.

Về lâu dài, kết hợp sản xuất với du lịch không nhằm thay thế nghề trồng trầu mà bổ sung giá trị cho sản phẩm và không gian làng nghề. Khi câu chuyện về lịch sử, kỹ thuật canh tác và đời sống người trồng trầu được giới thiệu đến du khách, giá trị của làng trầu có thể được mở rộng, vượt ra ngoài hoạt động mua bán lá trầu đơn thuần.