Chuyển đổi hơn 41.600ha đất lúa, mở dư địa phát triển nông nghiệp đa giá trị

Chuyển đổi cây trồng, vật nuôi đang mở ra dư địa phát triển nông nghiệp đa giá trị, giúp An Giang nâng cao thu nhập nông dân, thích ứng và đáp ứng thị trường.

Hiệu quả rõ nét từ chuyển đổi sản xuất

Ngày 30/6, UBND tỉnh An Giang tổ chức Hội nghị đánh giá kết quả chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa giai đoạn 2021-2025 và định hướng thực hiện giai đoạn 2026-2030. Hội nghị có sự tham dự của nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan, cùng đại diện nhiều HTX, doanh nghiệp trong các lĩnh vực lúa gạo, rau màu, cây ăn trái và thủy sản.

Theo lãnh đạo UBND tỉnh An Giang, sau khi hợp nhất An Giang với tỉnh Kiên Giang, địa phương có khoảng 623.000ha đất canh tác lúa, phân bố tại bốn vùng sinh thái gồm Tứ giác Long Xuyên, Tây sông Hậu, giữa sông Tiền - sông Hậu và U Minh Thượng. Đây là lợi thế để tổ chức lại sản xuất theo từng vùng, phát triển nông nghiệp hiện đại, thích ứng biến đổi khí hậu.

Giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh đã chuyển đổi hơn 41.647ha đất lúa, đạt trên 71% kế hoạch. Trong đó, chuyển sang cây hằng năm hơn 27.131ha, chiếm gần 65% tổng diện tích chuyển đổi; chuyển sang cây lâu năm hơn 5.455ha; mô hình lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản hơn 9.060ha.

Thực tế cho thấy các mô hình cây hằng năm như khoai, đậu nành rau, dưa leo, rau màu... mang lại lợi nhuận cao gấp 2-3 lần trồng lúa nhờ thời gian sinh trưởng ngắn và dễ thích ứng với nhu cầu thị trường.

Đối với cây lâu năm, dù yêu cầu vốn đầu tư lớn và thời gian thu hồi vốn dài nhưng nhiều mô hình cho hiệu quả vượt trội. Trong đó, sầu riêng đạt lợi nhuận trên 1 tỷ đồng/ha/năm, mít Thái khoảng 130-150 triệu đồng/ha/năm, góp phần hình thành nhiều vùng nguyên liệu gắn với hợp tác xã, doanh nghiệp và mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.

Trong khi đó, các mô hình lúa - tôm, lúa - cua, lúa - cá phát triển mạnh tại vùng U Minh Thượng và khu vực chịu ảnh hưởng của hạn, mặn. Các mô hình này giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, giảm chi phí sản xuất, cải thiện môi trường và mang lại giá trị kinh tế cao hơn từ 1,5-3 lần so với sản xuất lúa thuần.

Theo ông Ngô Công Thức, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp mà còn tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và góp phần phát triển nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Liên kết sản xuất cũng có nhiều chuyển biến tích cực khi năm 2025 toàn tỉnh có gần 99.500ha lúa được doanh nghiệp bao tiêu; hơn 3.270ha rau màu và gần 3.950ha cây ăn trái được ký hợp đồng tiêu thụ. Nhiều vùng sản xuất đã áp dụng VietGAP, GlobalGAP, xây dựng mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc phục vụ xuất khẩu.

Chuyển đổi phải có quy hoạch, lấy người nông dân làm trung tâm

Theo ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, hơn 26.000ha đất lúa kém hiệu quả đã được chuyển sang rau màu, cây ăn trái và thủy sản, giúp nhiều hộ dân tăng thu nhập từ 3-5 lần. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả khoảng 136.000ha diện tích có thể sản xuất linh hoạt theo nhu cầu thị trường, tỉnh cần tiếp tục đầu tư hạ tầng thủy lợi, phát triển liên kết chuỗi, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến.

Một trong những mô hình tiêu biểu là xã Châu Phú với hơn 154ha cây ăn trái được chuyển đổi từ đất lúa kém hiệu quả. Theo ông Nguyễn Đình Vũ, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Phú, địa phương quy hoạch vùng chuyên canh, phát triển sản phẩm OCOP, xây dựng mã số vùng trồng và tăng cường liên kết tiêu thụ. Theo quy hoạch đến năm 2030, xã vẫn duy trì hơn 5.400ha đất chuyên trồng lúa, đồng thời mở rộng diện tích cây ăn trái ở những khu vực phù hợp, bảo đảm chuyển đổi đúng quy hoạch và không ảnh hưởng hệ thống thủy lợi.

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất lúa không đơn thuần là thay thế cây này bằng cây khác hay vật nuôi này bằng vật nuôi khác, mà cốt lõi là thay đổi tư duy phát triển nông nghiệp trong bối cảnh mới.

Theo ông Hoan, nhiều năm qua nông nghiệp Việt Nam đạt nhiều thành tựu về sản lượng, nhưng cũng bộc lộ không ít hạn chế khi sản xuất vẫn chủ yếu nhỏ lẻ, manh mún và thiếu liên kết. Vì vậy, nếu chỉ chuyển đổi cây trồng mà vẫn giữ cách tổ chức sản xuất cũ thì những khó khăn về đầu ra, giá cả hay hiệu quả kinh tế sẽ tiếp tục lặp lại.

Ông Lê Minh Hoan nhấn mạnh, ngành nông nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, lấy giá trị gia tăng, hiệu quả và nhu cầu thị trường làm mục tiêu thay vì chỉ chạy theo sản lượng. Mỗi quyết định chuyển đổi phải được tính toán trên cơ sở lợi thế sinh thái, điều kiện hạ tầng, khả năng tiêu thụ và liên kết chuỗi giá trị, tránh phát triển theo phong trào.

Trong quá trình chuyển đổi không nên đặt vấn đề giữ bằng được diện tích đất lúa, mà điều quan trọng hơn là phải giữ được người trồng lúa. Khi người nông dân có thu nhập ổn định, có việc làm và nhìn thấy tương lai từ đồng ruộng thì họ sẽ tiếp tục gắn bó với nông nghiệp. Ngược lại, nếu sản xuất không còn hiệu quả thì dù giữ được đất lúa cũng khó giữ được người nông dân.

Ông Lê Minh Hoan cũng lưu ý, chuyển đổi cơ cấu cây trồng phải được tổ chức bài bản, có quy hoạch và có sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp cũng như các tổ chức nông dân. Cơ quan quản lý không chỉ hướng dẫn kỹ thuật mà còn phải đóng vai trò kết nối, hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển hợp tác xã, cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, đầu tư kho bảo quản, chế biến và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo ông, nhiều địa phương vẫn còn tư duy "thấy cây gì có giá thì trồng", dẫn đến tình trạng phát triển tự phát, cung vượt cầu rồi lại rơi vào vòng luẩn quẩn "được mùa mất giá". Vì vậy, quy hoạch phải đi trước một bước, đồng thời nâng cao năng lực dự báo thị trường để người dân có cơ sở lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp.

Hiện An Giang đang sở hữu nhiều lợi thế về tài nguyên đất, hệ thống thủy lợi, đa dạng vùng sinh thái và đội ngũ nông dân giàu kinh nghiệm. Đây là điều kiện thuận lợi để địa phương hình thành những vùng sản xuất chuyên canh quy mô lớn, phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn và giảm phát thải, đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.