Giai đoạn 2026-2030, hợp tác xã nông nghiệp phải đẩy mạnh tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ, quản trị vùng nguyên liệu và chủ động kết nối thị trường.
Sáng 30/10, tại Hà Nội, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức Diễn đàn “Xúc tiến phát triển hợp tác xã nông nghiệp gắn với chuyển đổi số, đầu tư công nghệ thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và xây dựng vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung giai đoạn 2026-2030”.
Hợp tác xã phải chuyển từ cung ứng dịch vụ sang kiến tạo giá trị
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, nhấn mạnh nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mạnh từ sản xuất
nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp; từ sản xuất nhỏ lẻ, phân tán sang tổ chức theo vùng nguyên liệu và chuỗi giá trị, lấy chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh làm trọng tâm.
Theo ông Thịnh, dù nông sản Việt Nam đã khẳng định vị thế tại nhiều thị trường quốc tế, sản xuất trong nước vẫn phân tán, liên kết giữa nông dân, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp chưa bền vững. Năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ và đầu tư hạ tầng còn hạn chế, trong khi người nông dân chưa được hưởng giá trị tương xứng với công sức bỏ ra.
Để khắc phục, cần tổ chức lại sản xuất, tập hợp nguồn lực, xây dựng vùng nguyên liệu có quy mô phù hợp, áp dụng tiêu chuẩn thống nhất và gắn với nhu cầu thị trường. Trong đó, HTX phải chuyển từ vai trò chủ yếu cung ứng dịch vụ sang chủ động tổ chức sản xuất, điều phối liên kết và kết nối
thị trường, từng bước trở thành chủ thể kiến tạo giá trị.
Cục trưởng Lê Đức Thịnh cho rằng, vùng nguyên liệu không chỉ là diện tích sản xuất tập trung mà phải trở thành không gian kinh tế được tổ chức bài bản, có HTX làm nòng cốt, doanh nghiệp liên kết, quy trình sản xuất thống nhất và đầu ra ổn định.
Đặc biệt, chuyển đổi số phải phục vụ trực tiếp hoạt động quản trị HTX, từ quản lý thành viên, diện tích, sản lượng đến kiểm soát chất lượng, chi phí, hợp đồng và tiêu thụ. Ông lưu ý tránh đầu tư phần mềm, thiết bị nhưng thiếu dữ liệu, nhân lực vận hành hoặc không mang lại hiệu quả thực tế.
Cùng với đó, chính sách hỗ trợ cần chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang nâng cao năng lực và hiệu quả đầu ra, kết nối nguồn lực của Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức tín dụng và cơ sở nghiên cứu.
Theo ông Thịnh, mục tiêu cuối cùng không chỉ là gia tăng số HTX tham gia chuỗi giá trị mà phải hình thành những HTX đủ năng lực tổ chức sản xuất, quản trị vùng nguyên liệu, kết nối thị trường và nâng cao thu nhập cho thành viên.
Đến năm 2030, khoảng 50% hợp tác xã nông nghiệp liên kết theo chuỗi giá trị
Chia sẻ về định hướng phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030, đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, theo Quyết định số 1128/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ, đến năm 2030, cả nước phấn đấu có 45.000 HTX với 8 triệu thành viên, 140.000 tổ hợp tác và 340 liên hiệp HTX.
Chương trình đặt mục tiêu ít nhất 60% HTX hoạt động khá, tốt; trên 5.000 HTX và 500 tổ hợp tác ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, tiêu thụ nông sản. Đặc biệt, khoảng 50% HTX nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị.
Cùng với đó, khoảng 80% giám đốc HTX được đào tạo sơ cấp nghề giám đốc; tối thiểu 200 HTX, liên hiệp HTX hoạt động hiệu quả được lựa chọn nhân rộng. Mỗi tỉnh, thành phố bố trí tối thiểu một dự án đầu tư công hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể.
Để thực hiện các mục tiêu, chính sách phát triển HTX tiếp tục được hoàn thiện theo hướng nâng cao năng lực tự chủ, tăng khả năng tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường, đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính.
Đáng chú ý, các Nghị định số 294/2026/NĐ-CP và 295/2026/NĐ-CP ngày 23/7/2026 đã hoàn thiện quy định về tổ hợp tác, đăng ký HTX và liên hiệp HTX phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Việc đẩy mạnh đăng ký trực tuyến, xác thực điện tử, cắt giảm hồ sơ và đơn giản hóa thủ tục góp phần giảm chi phí, tạo thuận lợi cho HTX hoạt động.
Trọng tâm giai đoạn tới là nâng cao chất lượng quản trị, thúc đẩy chuyển đổi số và liên kết chuỗi giá trị, hướng đến phát triển kinh tế tập thể thực chất, hiệu quả và bền vững.
Phát triển vùng nguyên liệu phải gắn với năng lực hợp tác xã và thị trường
Tham luận về phát huy vai trò chủ thể của hợp tác xã (HTX) trong kiến tạo chuỗi giá trị và phát triển vùng nguyên liệu, đại diện Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, ông Nguyễn Tiến Định cho biết, khu vực HTX nông nghiệp đã có những chuyển biến tích cực về quy mô, năng lực quản trị và phương thức hoạt động.
Đến tháng 6/2026, cả nước có 23.389 HTX nông nghiệp, 102 liên hiệp HTX và khoảng 36.000 tổ hợp tác, với 4,15 triệu thành viên. Doanh thu bình quân đạt 2,7 tỷ đồng/HTX/năm, lợi nhuận khoảng 450 triệu đồng; 68% HTX hoạt động khá, tốt.
Đáng chú ý, gần 2.500 HTX ứng dụng công nghệ cao, 4.339 HTX tham gia bao tiêu nông sản và 2.169 HTX có sản phẩm
OCOP.
Trong liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản, cả nước có 2.938 dự án, kế hoạch được phê duyệt theo Nghị định số 98/2018/NĐ-CP, với sự tham gia của 2.412 HTX, 1.305 doanh nghiệp và hơn 211.000 hộ nông dân. Trong đó, 2.331 dự án, kế hoạch do HTX nông nghiệp chủ trì.
Đối với phát triển vùng nguyên liệu, chương trình thí điểm giai đoạn 2022-2025 tại 11 tỉnh đã hình thành khoảng 169.800 ha, trong đó gần 121.000 ha liên kết với doanh nghiệp, chiếm 71,2%. Đồng thời, hình thành hơn 90 chuỗi liên kết với sự tham gia của 27 doanh nghiệp và 393 HTX.
Tuy nhiên, nhiều HTX vẫn có quy mô nhỏ, năng lực quản trị, huy động vốn và ứng dụng công nghệ còn hạn chế. Hạ tầng sơ chế, bảo quản, chế biến thiếu đồng bộ; một số liên kết chủ yếu dừng ở khâu thu mua, tiêu thụ, chưa bảo đảm tính ổn định và cơ chế chia sẻ lợi ích lâu dài.
Trước thực tế đó, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn xác định phát triển vùng nguyên liệu phải lấy thị trường làm định hướng, HTX làm đầu mối tổ chức sản xuất và doanh nghiệp làm đối tác liên kết, tiêu thụ. Trọng tâm là nâng cao năng lực quản trị HTX, tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vùng nguyên liệu.
Định hướng này được cụ thể hóa tại Đề án phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung giai đoạn 2026-2030, nhằm hình thành các chuỗi liên kết bền vững, nâng cao giá trị nông sản và thu nhập của người dân.
Nguồn: Việt Anh Báo Nông nghiệp và Môi trường
