Giữ nghề không phải để níu quá khứ mà để tạo tương lai. Giữ lửa không chỉ lửa lò nung, mà là lửa đam mê, lửa tri thức, lửa cộng đồng, lửa văn hóa Việt.

Đi vào hội chợ chỉ bằng hai ngón tay

Bảo tàng làng nghề Bát Tràng

Không chỉ trên không gian số với những hội chợ ảo, chuyển đổi số còn đang mở ra những cách tiếp cận mới trong việc bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề ở không gian thực. Tại Bát Tràng (Hà Nội), một mô hình bảo tàng làng nghề đang trở thành điểm nhấn đặc biệt trong hành trình ấy.

Bảo tàng Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, công trình lấy cảm hứng từ cái bàn xoay của nghề gốm, tại Bát Tràng đã được tạp chí Time Out của Anh xếp hạng 15 trong 24 kiến trúc đẹp nhất thế giới. Tầng hầm là khu trải nghiệm làm gốm, giao lưu cùng các nghệ nhân, nghệ sĩ. Tầng một là quảng trường gốm đồng thời cũng là không gian gốm giới thiệu những sản phẩm tinh hoa của các nghệ nhân Bát Tràng.

Tầng hai là bảo tàng gốm, nơi kể câu chuyện lịch sử của làng từ gần 1.000 năm trước, lúc tổ tiên bước xuống những con thuyền mong manh từ quê hương Bồ Bát (Yên Mô, Ninh Bình) theo sông Hồng cắm sào, lập nghiệp tại Bát Tràng. Tầng ba là không gian nghệ thuật điêu khắc ánh sáng, nơi trưng bày 14 tác phẩm nghệ thuật về các vĩ nhân. Tầng bốn là hội trường cung đình, nhà hàng ẩm thực. Tầng năm là không gian thiền trà với gió sông Hồng bốn mùa thổi lồng lộng.

Bà Hà Thị Vinh - Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Xã hội Tinh hoa Làng nghề Việt, đồng thời cũng là chủ nhân của bảo tàng độc đáo này - cho biết, trung bình mỗi năm nơi đây đón 200.000 lượt khách trong và ngoài nước, đặc biệt là học sinh, sinh viên. Họ đến để tìm hiểu lịch sử gốm, trải nghiệm gốm, mua sắm gốm, thưởng thức ẩm thực, âm nhạc cũng như lưu trú.

"Gốm không chỉ là hàng hóa mà còn là “vật mang văn hoá”. Do đó, nâng sản phẩm lên thành giá trị văn hóa, biểu tượng văn hóa chính là con đường sinh kế bền vững nhất. Từ nhận thức đó, chúng tôi đã xây dựng Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, nơi trưng bày, giới thiệu lịch sử làng nghề gốm, các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể, nơi kể câu chuyện làm nghề của nghệ nhân và thợ giỏi, giúp sản phẩm “có linh hồn” và gia tăng giá trị", bà Vinh chia sẻ.

Cũng theo bà Vinh, nơi đây đang phát triển dịch vụ trải nghiệm làm gốm. Du khách có thể tự làm ra sản phẩm, và mỗi trải nghiệm mang lại thu nhập trực tiếp cho người dân. Đồng thời, gắn sản phẩm với thương hiệu làng nghề giúp các hộ sản xuất bán được giá tốt hơn, đầu ra ổn định hơn.

"Khi sản phẩm trở thành câu chuyện văn hóa, thu nhập của người thợ không còn phụ thuộc đơn thuần vào giá bán mà vào giá trị tinh thần của di sản họ đang lưu giữ", bà Vinh khẳng định.

Với tinh thần “công - tư đồng kiến quốc”, từ thành công bước đầu của Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, bà Vinh khởi xướng đề án bảo tàng sinh thái làng cổ Bát Tràng, hướng tới biến không gian sinh hoạt thường nhật của làng cổ trở thành một “bảo tàng sống”. Nơi đó, di sản được gìn giữ, trao truyền và phát huy ngay trong đời sống cư dân. Nơi đó, người dân 19 dòng họ gốc Bát Tràng có cơ hội kể câu chuyện di sản của chính mình tới du khách. Nơi đó, nghệ nhân gốm, nghệ nhân ẩm thực và các chủ thể văn hóa khác sẽ trực tiếp thực hành, trình diễn trước công chúng.