Trong nhiều năm qua, cây thuốc lá vẫn được trồng tại một số địa phương, thậm chí có một số nơi diện tích năm sau cao hơn năm trước do mang lại thu nhập tương đối cao và có hệ thống thu mua khá ổn định. Tuy nhiên, việc trồng cây thuốc lá lâu dài không chỉ gây tác động tiêu cực đến môi trường mà còn tạo nguồn cung nguyên liệu cho sản xuất thuốc lá, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu triển khai đồng bộ công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHCTL), đặc biệt là các giải pháp giảm nguồn cung từ khâu sản xuất nông nghiệp, phù hợp với định hướng tại Quyết định số 229/QĐ-TTg năm 2013 và Quyết định số 568/QĐ-TTg năm 2023 của Thủ tướng Chính phủ.

Theo Quyết định số 229/QĐ-TTg, Chiến lược quốc gia PCTHCTL đến năm 2020 đã xác định rõ quan điểm kết hợp giữa giảm nhu cầu sử dụng và kiểm soát, từng bước giảm nguồn cung thuốc lá. Tiếp nối, Quyết định số 568/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia PCTHCTL đến năm 2030 tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phối hợp liên ngành, lồng ghép nội dung PCTHCTL vào các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của bộ, ngành và địa phương, trong đó có ngành nông nghiệp.

Một trong những thuận lợi lớn trong quá trình triển khai công tác PCTHCTL là hành lang pháp lý và định hướng chính sách ngày càng rõ ràng, đồng bộ. Các mục tiêu và nhiệm vụ đã được cụ thể hóa, tạo cơ sở để ngành nông nghiệp xây dựng và lồng ghép các giải pháp chuyển đổi cây trồng, sinh kế cho người dân tại vùng trồng thuốc lá. Nhận thức của các cấp chính quyền và một bộ phận người dân về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe, môi trường và phát triển bền vững từng bước được nâng cao thông qua hoạt động truyền thông và tuyên truyền.

Bên cạnh đó, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã và đang hỗ trợ kinh phí cho nhiều hoạt động PCTHCTL tại các bộ, ngành và địa phương trong đó có Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Thông qua sự phối hợp liên ngành, nguồn kinh phí từ Quỹ được sử dụng cho công tác truyền thông, tập huấn nâng cao năng lực, xây dựng môi trường không khói thuốc và từng bước hỗ trợ các giải pháp chuyển đổi sinh kế, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai Chiến lược PCTHCTL trong thực tiễn.

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi nêu trên, khó khăn trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn là thách thức lớn. Khó khăn cốt lõi là vấn đề sinh kế của người trồng thuốc lá. Ở nhiều địa phương, thuốc lá là cây trồng truyền thống, người dân có kinh nghiệm canh tác và đầu ra tương đối ổn định, trong khi các cây trồng thay thế thường thiếu thị trường tiêu thụ bền vững, đòi hỏi vốn đầu tư và kỹ thuật mới. Điều này khiến quá trình chuyển đổi cây trồng diễn ra chậm, chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Ngoài ra, việc chuyển đổi từ trồng thuốc lá sang cây trồng khác không chỉ là thay đổi kỹ thuật sản xuất mà còn là chuyển đổi chuỗi giá trị, bao gồm liên kết tiêu thụ, chế biến và thị trường. Sự phối hợp giữa các ngành trong một số trường hợp còn chưa đồng bộ; nguồn lực hỗ trợ chuyển đổi sinh kế còn hạn chế so với nhu cầu thực tế.

Trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả công tác PCTHCTL trong ngành nông nghiệp, cần tiếp tục tăng cường phối hợp liên ngành, sử dụng hiệu quả nguồn lực từ Quỹ PCTHCTL và triển khai các mô hình chuyển đổi cây trồng gắn với liên kết thị trường, qua đó đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân và góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm diện tích trồng cây thuốc lá theo Chiến lược quốc gia đến năm 2030.

Nguồn: Lê Thị Kim Anh 

Văn phòng Cục Kinh tế hợp tác và PTNT