Việc làm đi cùng chuyển dịch kinh tế nông thôn

Theo Quyết định 1538/QĐ-TTg của Thủ tướng ban hành kế hoạch triển khai Thông báo số 123-TB/VPTW ngày 16/7 của Văn phòng Trung ương Đảng thông báo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Chính phủ yêu cầu chú trọng tạo việc làm tại chỗ, nâng cao giá trị việc làm trong nông nghiệp.

Nông nghiệp được định hướng phát triển theo hướng hiện đại, thông minh, tuần hoàn, hữu cơ, xanh, bền vững, đồng thời đẩy mạnh sản xuất hàng hóa quy mô lớn và hình thành các vùng nguyên liệu tập trung. Cùng với đó, phát triển công nghiệp, đặc biệt công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản; các dịch vụ cơ khí, vận tải, thương mại và môi trường; phát triển làng nghề, dịch vụ, thương mại, du lịch nông thôn để tạo thêm việc làm phi nông nghiệp cho người dân.

Điểm đáng chú ý là việc giữ lao động ở lại địa phương không đồng nghĩa với giữ nguyên cơ cấu việc làm hiện tại. Lao động nông thôn cần chuyển dịch phù hợp với nhu cầu thị trường, việc làm và sinh kế; ưu tiên đào tạo nghề phù hợp với phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Người lao động cũng cần được chuẩn bị để thích ứng với biến đổi khí hậu và những thay đổi trong phương thức sản xuất.

Đây là mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển dịch lao động ở nông thôn. Khi năng suất nông nghiệp tăng, một bộ phận lao động có thể không còn cần thiết ở những công việc sản xuất trực tiếp. Nếu khu vực nông thôn không tạo ra đủ ngành nghề thay thế, lựa chọn phổ biến của nhóm lao động này vẫn là rời quê để tìm việc.

Kế hoạch đưa ra hướng xử lý là đưa thêm cơ hội việc làm về nông thôn. Một trong những giải pháp là phát triển các mô hình liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và cơ sở đào tạo, gắn với thị trường đầu ra và khả năng tạo thu nhập cho người lao động. Các địa phương được yêu cầu hỗ trợ nông dân tham gia chuỗi giá trị sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Ngoài ra, làng nghề, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn được xác định là những khu vực có khả năng hấp thụ lao động tại chỗ. Kế hoạch yêu cầu tập trung phát triển những ngành, nghề có tiềm năng như nông nghiệp đặc sản, kinh tế rừng, dược liệu, chăn nuôi, thủ công truyền thống, du lịch cộng đồng, dịch vụ biên mậu và thương mại điện tử.

Đào tạo nghề bắt đầu từ nhu cầu việc làm

Muốn “ly nông bất ly hương”, kỹ năng của người lao động phải phù hợp với những công việc mới được tạo ra. Do đó, kế hoạch của Chính phủ yêu cầu đổi mới đào tạo nghề cho lao động nông thôn theo hướng gắn với nhu cầu thị trường và việc làm. Nội dung, hình thức đào tạo phải phù hợp với điều kiện của từng nhóm lao động, thay vì đào tạo tách rời nhu cầu tuyển dụng.

Người lao động nông thôn được định hướng trang bị các kỹ năng nghề, kỹ năng số, kỹ năng xanh, kỹ thuật lao động và kiến thức pháp luật; đồng thời khuyến khích chuyển nghề, học nghề mới để đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn.

Chính phủ cũng yêu cầu nghiên cứu, xác định nhu cầu nhân lực theo ngành nghề, trình độ và từng địa phương; trên cơ sở đó xây dựng kế hoạch đào tạo phù hợp. Danh mục nghề trọng điểm cần đào tạo, đào tạo lại sẽ tập trung vào những lĩnh vực như công nghệ số, chế tạo, công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và dịch vụ hiện đại.

Cách tiếp cận này nhằm thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và việc làm. Thay vì trước hết mở lớp rồi tìm đầu ra cho người học, nhu cầu lao động của thị trường, doanh nghiệp và từng địa phương sẽ trở thành căn cứ để xác định ngành nghề và quy mô đào tạo.

Hệ thống dịch vụ việc làm, khả năng kết nối giữa người tìm việc và doanh nghiệp cũng cần củng cố. Đi kèm với hỗ trợ lao động chuyển đổi nghề nghiệp, nhất là lao động phổ thông, lao động mất việc hoặc có nguy cơ mất việc. Hệ thống thông tin thị trường lao động sẽ được hoàn thiện theo hướng kết nối dữ liệu về người lao động, việc làm, doanh nghiệp và giáo dục - đào tạo.

Theo phân công của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có nhiệm vụ triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035 đối với nội dung đào tạo nghề cho lao động nông thôn.

Bộ đồng thời được giao rà soát các chính sách phát triển nguồn nhân lực phục vụ nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế nông thôn trong giai đoạn 2026-2030.