Sự ảnh hưởng việc trồng cây thuốc lá đến môi trường

Hầu hết các vùng trồng thuốc lá hiện nay có thời gian canh tác kéo dài từ 10 năm, có vùng đến hơn 30 năm. Bên cạnh lợi ích về kinh tế, xã hội mang lại việc canh tác cây thuốc lá cũng đã ảnh hưởng đến môi trường sản xuất ở nhiều yếu tố khác nhau.

Ảnh hưởng đến môi trường đất

Cây thuốc lá có nhu cầu hấp thụ dinh dưỡng rất cao, đặc biệt là kali, phốt pho và nitơ, khiến đất bị cạn kiệt chất dinh dưỡng và trở nên bạc màu nhanh chóng. Quá trình canh tác cây thuốc lá có sử dụng nhiều thuốc sâu, thuốc bảo vệ thực vật các chất độc hại có trong thuốc thẩm thấu, tích tụ trong một thời gian dài và có thể bị rửa trôi theo nước mưa, thấm vào đất gây ô nhiễm nguồn nước gây ô nhiễm cho đất các vùng sản xuất. Thực tế tại các địa phương trồng cây thuốc lá từ 3-5 vụ thì đất dễ nhiễm bệnh, chất độc ảnh hưởng đến năng suất, sản lượng với cây trồng khác trồng sau.

Thuốc lá là một cây độc, nhất là những lá già, có hàm lượng nicotin cao. Những nghiên cứu của ngành Y tế cho biết liều chết cho một người lớn là 0,06 gam nicotin. Khi chăm sóc, thu hoạch cây thuốc lá người sản xuất dễ bị nhiễm chất nicotine là chất độc hại ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe của người sản xuất, nhất là khi trẻ em tham gia vào công đoạn thu hoạch lá thuốc.

Ảnh hưởng của sử dụng thuốc lá đến môi trường không khí, nước:

Tại các vùng đang trồng cây thuốc lá hiện có khoảng 53 ngàn lò sấy nguyên liệu là thủ công lớn, nhỏ sử dụng củi đốt và đa số nằm gần khu dân cư. Quá trình hoạt động của lò sấy cả ngày đêm đã thải ra khí nhiều CO2 và chất độc hại khác. Khí thải, khói từ lò sấy bao trùm các khu dân cư, gây ô nhiễm không khí và môi trường sống, nguy hiểm cho sức khỏe người dân xung quanh. Theo kết quả khảo sát thu thập thông tin tại các cơ sở sấy thuốc lá hiện nay đa số là sấy thủ công, số lò sấy cải tiến kết hợp dùng điện để sấy nhanh hơn, tiết kiệm công và năng lượng, giảm chi phí sấy nguyên liệu thuốc lá chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ. Để sấy 100 kg thuốc lá cần tiêu đốt trung bình từ 1m³ gỗ, với sản lượng thuốc lá trong giai đoạn 2020-2025 trung bình là 38,2 ngàn tấn/ năm thì hàng năm cần sử dụng 382 ngàn m³ gỗ. Lượng chất đốt được các hộ dân khai thác chủ yếu từ rừng sản xuất và một phần không nhỏ được khai thác từ rừng tự nhiên, rừng cộng đồng hoặc qua các kênh mua bán chưa kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc khai thác. Tình trạng này không chỉ đẩy nhanh quá trình suy thoái rừng mà còn làm tăng nguy cơ vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng, nhất là ở các khu vực rừng nghèo, ven rừng, có độ che phủ thấp ảnh hưởng đến cảnh quan và môi trường sinh thái.

Hàng năm Việt Nam tiêu thụ hơn 4 tỷ bao thuốc lá, tương đương với khoảng 217 triệu điếu thuốc mỗi ngày. Lượng khói thuốc kèm theo chất nicotine thải ra môi trường ảnh hưởng xấu đến sức khỏe cho cộng đồng. Khói thuốc chứa hàng ngàn chất hóa học độc hại, trong đó có nhiều chất gây ung thư. Các chất này, như CO2 và mê-tan (CH4), đã góp phần làm tăng ô nhiễm khí quyển và hiệu ứng nhà kính. Khói thuốc lá gây ô nhiễm không khí trong nhà, nơi làm việc, trường học và các khu vực công cộng. Hàng tỷ đầu lọc bị vứt bỏ bừa bãi mỗi năm, tạo thành một lượng rác thải khổng lồ. Đầu lọc thuốc lá mất 5-7 năm để phân hủy hoàn toàn và trong thời gian đó, chúng giải phóng các chất độc hại gây ô nhiễm môi trường không khí và nước.

Theo Cơ quan Nghiên cứu ưng thư Quốc tế (IARC), trong khói thuốc lá có khoảng gần 7.000 hợp chất hóa học, trong đó có ít nhất 69 hóa chất gây ung thư gồm 11 chất hóa học xếp vào nhóm 1 (là nhóm các chất đã được chứng minh chắc chắn gây ung thư ở người); 7 chất hóa học xếp nhóm 2A (là nhóm các chất có thể gây ung thư ở người) và 49 chất hóa học xếp nhóm 2B (gây ung thư ở động vật và có thể gây ung thư ở người). Tác hại của sử dụng thuốc lá tới sức khỏe con người đã làm tăng áp lực cho ngành y tế trong công tác phòng và chữa bệnh.

So với các cây trồng truyền thống như ngô, sắn, lúa nương hoặc rau màu, cây thuốc lá đòi hỏi cường độ sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật cao hơn đáng kể. Theo số liệu kỹ thuật của các địa phương, trong một vụ thuốc lá kéo dài khoảng 90–100 ngày, nông dân thường sử dụng tới 14–16 loại thuốc bảo vệ thực vật khác nhau, bao gồm cả thuốc trừ sâu, trừ bệnh, kích thích sinh trưởng. Các hóa chất này tích tụ dần trong đất, rửa trôi ra sông suối gây ô nhiễm nguồn nước, làm thoái hóa đất, mất cân bằng vi sinh và giảm độ màu mỡ canh tác về lâu dài. Một số vùng trồng thuốc lá lâu năm đã ghi nhận hiện tượng đất bạc màu, chai cứng và bùng phát dịch bệnh ở cây trồng kế tiếp.

Do vậy, sản xuất cây trồng có tác động tiêu cực lớn đến môi trường sinh thái và sức khỏe cộng đồng, không phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn bền vững. Việc chuyển đổi dần diện tích cây thuốc lá sang các loại cây trồng, vật nuôi thân thiện với môi trường, ít hóa chất đầu vào là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ hệ sinh thái, chất lượng đất - nước - không khí, đồng thời nâng cao chất lượng sống và sức khỏe của người dân.

Văn phòng

Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn