Công nhận làng nghề Mai cảnh Yên Tử - Tây Sơn

Làng nghề Mai cảnh Yên Tử - Tây Sơn được công nhận, tạo động lực bảo tồn nguồn gen quý, phát triển kinh tế nông thôn gắn với du lịch và thương hiệu địa phương.

Từ mai rừng đến làng nghề

UBND phường Bình Khê (Quảng Ninh) vừa tổ chức hội nghị công bố và trao Quyết định của UBND tỉnh Quảng Ninh công nhận làng nghề Mai cảnh Yên Tử - Tây Sơn. Sự kiện đánh dấu việc trồng mai truyền thống ở vùng cửa ngõ Yên Tử chính thức được công nhận là làng nghề, đồng thời mở ra cơ hội nâng cao giá trị kinh tế, bảo tồn nguồn gen quý và phát triển du lịch gắn với di sản.

Làng nghề nằm tại khu Đồng Đò, trước đây là khu Tây Sơn, nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi với địa hình bán sơn địa, khí hậu mát mẻ, thổ nhưỡng phù hợp cho cây mai vàng Yên Tử sinh trưởng.

Nghề trồng mai ở đây được người dân gây dựng từ năm 1992, khi những cây mai rừng được đưa từ khu vực Ngọa Vân về trồng trong vườn nhà. Ban đầu, mai chỉ được người dân trồng để chơi Tết. Qua nhiều năm gìn giữ và nhân giống, cây mai đã trở thành cây trồng chủ lực, tạo sinh kế cho nhiều hộ dân.

Hiện làng nghề có 82 hộ dân với 315 nhân khẩu, trong đó 52 hộ trực tiếp sản xuất, kinh doanh mai cảnh. Làng nghề tạo việc làm thường xuyên cho gần 100 lao động địa phương. Nhiều hộ đã đầu tư hệ thống tưới tự động, sử dụng phân bón hữu cơ, áp dụng kỹ thuật tạo thế, chăm sóc cây nhằm nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Đến nay, khu vực Tây Sơn đã hình thành gần 30 ha mai vàng Yên Tử, nhiều nhà vườn sở hữu hàng nghìn cây mai có giá trị kinh tế cao. Không ít cây được định giá hàng trăm triệu đồng. Riêng năm 2025, doanh thu từ nghề trồng mai đạt gần 29 tỷ đồng, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và nâng cao thu nhập cho người dân.

Điều làm nên giá trị đặc biệt của làng nghề không chỉ nằm ở hiệu quả kinh tế mà còn ở quá trình bảo tồn nguồn gen bản địa. Theo các nhà nghiên cứu, mai vàng Yên Tử là giống mai đặc hữu gắn với không gian văn hóa Phật giáo Trúc Lâm. Tương truyền, giống mai này được các đệ tử của Phật hoàng Trần Nhân Tông tuyển chọn và gây trồng tại khu vực Ngọa Vân từ nhiều thế kỷ trước.

Ông Trần Mạnh Chuyên, một trong những người gắn bó lâu năm với nghề trồng mai ở Tây Sơn cho biết, điều khiến ông và nhiều hộ dân quyết tâm nhân giống mai không chỉ vì giá trị kinh tế mà còn xuất phát từ mong muốn bảo tồn giống mai quý đang ngày càng hiếm trong tự nhiên. Ông cho rằng khi người dân chủ động nhân giống và phát triển thành vùng sản xuất tập trung, áp lực khai thác mai rừng cũng giảm đáng kể, góp phần giữ gìn nguồn gen bản địa.

Thực tế cho thấy, từ vài chục cây mai ban đầu, đến nay nhiều hộ dân đã phát triển thành những nhà vườn quy mô lớn. Cây mai vàng Yên Tử không chỉ được tiêu thụ trong tỉnh mà còn có mặt tại nhiều địa phương trên cả nước, từng bước khẳng định thương hiệu thông qua các hội chợ, triển lãm sinh vật cảnh.

Đối với nhiều hộ dân, cây mai đã trở thành cây làm giàu. Ông Phạm Khắc Huyến, thôn Tây Sơn (Bình Khê) chia sẻ, trước đây gia đình trồng nhiều loại cây nhưng hiệu quả kinh tế không cao. Sau khi chuyển sang trồng mai vàng Yên Tử, nguồn thu nhập ổn định hơn, đời sống được cải thiện rõ rệt và có điều kiện mở rộng sản xuất.

Hướng tới du lịch xanh

Theo ông Nguyễn Khắc Dũng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, địa phương cần tiếp tục quan tâm quy hoạch, đầu tư phát triển làng nghề theo hướng bền vững; chú trọng bảo tồn nguồn gen mai vàng Yên Tử; nâng cao chất lượng sản phẩm; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất và tiêu thụ; đồng thời gắn phát triển làng nghề với du lịch văn hóa, du lịch trải nghiệm nhằm khai thác hiệu quả lợi thế của vùng đất Yên Tử.

Ông Nguyễn Ngọc Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường Bình Khê cho biết, việc được công nhận làng nghề góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn, đồng thời tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu mai vàng Yên Tử gắn với phát triển du lịch. Trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục quan tâm đầu tư hạ tầng, mở rộng quy mô sản xuất, từng bước hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với nghề trồng mai.

Với lợi thế nằm gần khu di tích lịch sử và danh thắng Ngọa Vân, thuộc không gian văn hóa Yên Tử, làng nghề được kỳ vọng trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách. Ngoài tham quan những vườn mai, du khách còn có cơ hội tìm hiểu quy trình ươm giống, tạo thế, chăm sóc cây và lắng nghe những câu chuyện về hành trình gìn giữ giống mai vàng bản địa.

Từ năm 2012, tỉnh Quảng Ninh đã triển khai dự án xây dựng và phát triển chỉ dẫn địa lý Mai vàng Yên Tử. Việc giống mai này được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để bảo tồn, phát triển thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm.

Trong bối cảnh đó, việc công nhận làng nghề Mai cảnh Yên Tử - Tây Sơn được công nhận là sự khẳng định giá trị của hơn ba thập kỷ bền bỉ gìn giữ nghề truyền thống của người dân Bình Khê. Quan trọng hơn, đây là tiền đề để làng nghề phát triển theo hướng chuyên nghiệp, mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và tạo sinh kế bền vững trên vùng đất di sản.

Nguồn: Nguyễn Thành Báo Nông nghiệp và Môi trường

Chi tiết bài báo xem tại đây