Mưa trái mùa khiến diêm dân lao đao: [Bài 2] Đưa cảnh báo đến ruộng muối

Mưa trái mùa tại Nam bộ cho thấy vai trò của công tác dự báo, cảnh báo khí tượng, giúp diêm dân chủ động lịch xuống vụ, giảm thiệt hại trước biến đổi khí hậu.

Vừa qua, mưa trái mùa làm thiệt hại hàng trăm ha muối ở TP.HCM nói riêng và Nam bộ nói chung. Thời tiết ngày càng diễn biến bất thường, mưa trái mùa xuất hiện với tần suất dày hơn, gây thiệt hại đáng kể cho sản xuất nông nghiệp. Trong bối cảnh đó, vai trò của công tác dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn trở nên đặc biệt quan trọng, giúp diêm dân chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất và giảm thiểu rủi ro.
Báo Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Trần Văn Hưng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam bộ, nhằm đồng hành cùng diêm dân trong việc dự báo, cảnh báo sớm giúp bà con có kế hoạch sản xuất, ứng phó phù hợp.

Mưa trái mùa sẽ diễn tiến phức tạp

Thưa ông, nguyên nhân nào khiến các đợt mưa trái mùa tại khu vực Nam bộ xuất hiện với tần suất và cường độ khó lường như thời gian gần đây?

Mưa trái mùa trong mùa khô ở Nam bộ không phải là hiện tượng hiếm gặp. Tuy nhiên, hiện tượng này thường xuất hiện với tần suất dày và cường độ mạnh hơn trong những năm có La Nina. Đầu mùa khô năm nay, trạng thái La Nina yếu vẫn đang duy trì. Trạng thái này làm gia tăng độ ẩm trong khí quyển và tạo điều kiện thuận lợi cho mưa trái mùa hình thành.

Khi xuất hiện đồng thời các hình thế thời tiết như nhiễu động gió đông trên cao, rãnh áp thấp xích đạo nâng trục lên phía Bắc và không khí lạnh khuếch tán xuống phía Nam, các đợt mưa trái mùa sẽ được kích hoạt tại khu vực Nam bộ.

Những đợt mưa trái mùa gần đây tại Nam bộ là kết quả của sự tác động tổng hợp từ nhiều hình thế thời tiết. Nhiễu động gió đông trên cao hoạt động mạnh kết hợp với rãnh áp thấp xích đạo nâng trục lên phía Bắc và hoàn lưu không khí lạnh khuếch tán xuống phía Nam đã đưa một lượng ẩm lớn từ biển vào đất liền. Sự kết hợp này khiến mưa trái mùa xảy ra trên diện rộng và có cường độ mạnh.

Từ nay đến khi vào mùa mưa, xu thế thời tiết tại khu vực ven biển TP.HCM và Nam bộ được dự báo ra sao? Nguy cơ còn xuất hiện thêm các đợt mưa trái mùa hay không, thưa ông?

Mùa mưa ở Nam bộ thường bắt đầu vào khoảng tuần đầu hoặc tuần giữa tháng 5. Giai đoạn chuyển mùa diễn ra từ giữa tháng 4 đến đầu tháng 5, khi gió mùa Tây Nam bắt đầu hình thành với cường độ còn yếu.

Từ nay đến đầu mùa mưa, thời tiết tại Nam bộ được dự báo diễn biến khá phức tạp. Các hình thái thời tiết cực đoan có thể đan xen nhau, bao gồm nắng nóng, mưa trái mùa và sau đó là mưa chuyển mùa. Tuy nhiên, trong hai tháng 3 và 4, thời tiết nắng nóng vẫn có khả năng chiếm ưu thế vì đây là giai đoạn cao điểm của mùa khô. Nhiệt độ được dự báo ở mức cao, độ ẩm không khí giảm thấp và các đợt nắng nóng có xu hướng kéo dài.
Bên cạnh đó, nguy cơ xuất hiện thêm các đợt mưa trái mùa vẫn ở mức cao và tần suất có thể nhiều hơn so với trung bình nhiều năm. Dự báo trong tháng 3 và tháng 4, khu vực Nam bộ có thể xuất hiện từ 3 - 7 ngày mưa trái mùa mỗi tháng. Riêng khu vực ven biển và phía nam sông Hậu, lượng mưa có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm từ 10 - 20%.
Theo dự báo, các đợt mưa trái mùa gần nhất có thể xuất hiện trong khoảng từ ngày 10 - 12/3. Tuy nhiên, diện mưa và cường độ mưa được nhận định có khả năng thấp hơn so với đợt mưa vừa qua.
Khi dự báo trở thành “phao cứu sinh” nghề muối
Hệ thống dự báo và cảnh báo của Đài có thể cung cấp thông tin sớm cho diêm dân trước bao lâu để họ kịp thời thu hoạch hoặc che chắn ruộng muối? Diêm dân cần theo dõi những chỉ dấu thời tiết nào để chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, thưa ông?
Hiện, hệ thống dự báo và cảnh báo thời hạn ngắn của Đài Khí tượng Thủy văn Nam bộ có thể cung cấp các bản tin dự báo thời tiết trước khoảng 10 ngày. Trong các bản tin này, cơ quan dự báo sẽ phân tích và nhận diện các hình thế thời tiết có khả năng chi phối toàn khu vực. Từ đó, cơ quan dự báo đưa ra nhận định cụ thể về diễn biến thời tiết cho từng địa phương trong khoảng thời gian 10 ngày.
Các bản tin dự báo trong khoảng 1 - 3 ngày có độ chính xác cao nhất. Khi xuất hiện nguy cơ xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn, nắng nóng hoặc áp thấp nhiệt đới, Đài sẽ phát hành ngay các bản tin cảnh báo để người dân chủ động ứng phó.
Hàng ngày, các dự báo viên của Đài theo dõi liên tục diễn biến thời tiết thông qua hệ thống radar thời tiết và ảnh mây vệ tinh. Từ đó, cơ quan dự báo có thể phát đi các cảnh báo ngắn hạn từ 30 phút đến 3 giờ về khả năng hình thành mưa dông, hướng di chuyển của các ổ mây dông và phạm vi ảnh hưởng. Nếu theo dõi sát các bản tin này, diêm dân có thể kịp thời thực hiện các biện pháp ứng phó tại ruộng muối khi mưa dông xảy ra.
Để chủ động hơn trong sản xuất, diêm dân nên kết hợp theo dõi bản tin dự báo với việc quan sát các dấu hiệu thời tiết thực tế. Khi rãnh áp thấp xích đạo dịch chuyển lên phía Bắc và ảnh hưởng đến Nam bộ, bầu trời thường xuất hiện nhiều mây từ phía Biển Đông và gió có xu hướng chuyển từ đông bắc sang đông hoặc đông nam. Hiện tượng này thường gây mưa dông diện rộng vào chiều và tối.
Khi không khí lạnh tăng cường xuống phía nam, gió Đông Bắc hoạt động mạnh hơn và độ ẩm không khí tăng lên. Trong trường hợp này, mưa thường xuất hiện vào chiều tối hoặc ban đêm trong ngày đầu.
Diêm dân cũng cần chú ý đến dấu hiệu của độ ẩm không khí. Nếu vào buổi sáng sớm không khí trở nên oi bức, độ ẩm tăng cao và mây đen tích tụ nhanh sau một ngày nắng gắt thì khả năng cao sẽ xuất hiện dông nhiệt cục bộ.
Bên cạnh đó, diêm dân cần theo dõi lịch triều cường, thường rơi vào thời điểm rằm và mùng một âm lịch. Nếu mưa trái mùa xảy ra đúng thời điểm triều cường đạt đỉnh, nước biển dâng cao kết hợp với mưa lớn có thể gây ngập ruộng muối và làm tan muối rất nhanh.
Đài Khí tượng Thủy văn Nam bộ có đề xuất giải pháp gì nhằm tăng cường chia sẻ dữ liệu, cảnh báo chuyên sâu theo từng vùng sản xuất muối, thích ứng với biến đổi khí hậu?
Hiện nay, các bản tin dự báo và cảnh báo thời tiết ngắn hạn, trung hạn và dài hạn của chúng tôi đang được công bố rộng rãi trên trang thông tin điện tử của Đài. Người dân, trong đó có bà con diêm dân, có thể theo dõi và tham khảo thường xuyên để nắm bắt các thông tin dự báo thời tiết hằng ngày phục vụ sản xuất.
Chúng tôi đang định hướng sẽ xây dựng một hệ thống cảnh báo chuyên sâu đi kèm với dự báo tác động trên nền tảng công nghệ số. Theo đó, các bản tin dự báo và cảnh báo sẽ được thiết kế chi tiết hơn cho từng khu vực và tiểu vùng sản xuất. Hệ thống cũng sẽ phân vùng rủi ro cụ thể trên bản đồ sản xuất muối.

Bên cạnh đó, chúng tôi sẽ xây dựng các ngưỡng cảnh báo phù hợp với điều kiện sản xuất muối. Các mức cảnh báo sẽ dựa trên độ dày lớp muối và thời gian kết tinh. Ví dụ, khi dự báo có mưa rào nhẹ thì diêm dân có thể chưa cần xả nước trên ruộng muối. Tuy nhiên, nếu dự báo có mưa dông nhiệt kèm theo lốc xoáy thì bà con cần triển khai các biện pháp che chắn ngay để hạn chế thiệt hại.

Ngoài việc xây dựng các mô hình dự báo số có độ phân giải cao và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chúng tôi cho rằng cần thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu dự báo thời gian thực. Đài đang đề xuất xây dựng một nền tảng dữ liệu dùng chung giữa cơ quan khí tượng và các ngành nông nghiệp, diêm nghiệp tại địa phương.

Trước hết, cần lắp đặt thêm các trạm đo mưa tự động, trạm đo độ ẩm và bức xạ mặt trời ngay tại các vùng trọng điểm sản xuất muối. Dữ liệu từ các trạm này sẽ được truyền trực tiếp về hệ thống quản lý và có thể cung cấp cho cán bộ khuyến nông cũng như diêm dân thông qua các ứng dụng trên điện thoại.

Song song đó, Đài sẽ xây dựng các kịch bản dự báo theo mùa để hỗ trợ địa phương xây dựng lịch thời vụ linh hoạt. Với các bản tin dự báo dài hạn trong khoảng từ sáu tháng đến một năm, chúng tôi có thể tư vấn địa phương điều chỉnh thời điểm bắt đầu vụ muối sớm hơn hoặc muộn hơn nhằm hạn chế rủi ro từ mưa trái mùa đầu vụ hoặc mưa dầm vào cuối vụ.

Một nội dung quan trọng khác là xây dựng các kịch bản về nước biển dâng và triều cường. Các mô hình ngập lụt chi tiết sẽ giúp địa phương có cơ sở đầu tư hệ thống đê bao, cống điều tiết phù hợp để hạn chế nguy cơ nước biển tràn vào làm hư hại ruộng muối trong điều kiện thời tiết cực đoan.

Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, chúng tôi cũng đề xuất tăng cường đào tạo và chuyển giao công cụ dự báo cho chính diêm dân. Mỗi vùng sản xuất muối nên hình thành một nhóm nòng cốt được tập huấn về cách đọc bản tin dự báo, quan sát bản đồ mây vệ tinh và nhận biết hướng gió. Đài cũng sẽ phối hợp để chuẩn hóa những kinh nghiệm dự báo thời tiết trong dân gian bằng các số liệu khoa học nhằm nâng cao độ tin cậy và hiệu quả ứng dụng trong sản xuất.

Xin cảm ơn ông!


© Bản quyền thuộc về Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn - Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Đ/c: Số 02 Ngọc Hà, Ba Đình, TP. Hà Nội.

Chịu trách nhiệm: Ông Lê Đức Thịnh - Cục Trưởng

Tel: 024.38438794 / Fax: 024.38438791 / Email: cucktht@gmail.com

Technology Supported by ECPVietnam