Mở rộng cánh đồng lớn để nâng giá trị hạt gạo xuất khẩu

Từ những cánh đồng liên kết quy mô lớn, Đồng Tháp đang hình thành vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao, giảm phát thải nhằm đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Liên kết sản xuất để hình thành vùng nguyên liệu lớn

Không còn những thửa ruộng nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm như trước, nhiều vùng sản xuất lúa ở Đồng Tháp đang chuyển mình theo hướng tích tụ đất đai, liên kết sản xuất quy mô lớn gắn với doanh nghiệp tiêu thụ. Đây được xem là bước đi quan trọng trong thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL.

Thực hiện chủ trương cơ cấu lại ngành nông nghiệp, Đồng Tháp tập trung phát triển vùng nguyên liệu thông qua HTX, hội quán và doanh nghiệp. Người dân không còn sản xuất riêng lẻ mà cùng áp dụng quy trình kỹ thuật thống nhất, cơ giới hóa đồng bộ và liên kết tiêu thụ, từng bước đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.

Nông dân trên địa bàn tỉnh đồng loạt áp dụng nhiều giải pháp canh tác tiên tiến như vệ sinh đồng ruộng, xử lý lúa chét, giảm lượng giống gieo sạ còn khoảng 70kg/ha, gieo sạ hàng kết hợp bón vùi phân, quản lý nước theo phương pháp ngập - khô xen kẽ, hạn chế đốt rơm rạ, tận dụng phụ phẩm làm phân hữu cơ và thực hiện quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) theo nguyên tắc "4 đúng". Những giải pháp này giúp giảm chi phí, giảm phát thải và nâng cao chất lượng hạt gạo.

Đối với Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã tạo động lực mới cho ngành hàng lúa gạo của Đồng Tháp. Trong năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu nâng diện tích lên 100.000 ha với 21 mô hình sản xuất và đến năm 2030 đạt 161.000ha vùng chuyên canh lúa giảm phát thải.

Để hiện thực hóa mục tiêu, địa phương tiếp tục đẩy mạnh tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ tín dụng, thu hút doanh nghiệp liên kết tiêu thụ và nhân rộng các mô hình canh tác giảm phát thải gắn với quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Khi chứng kiến hiệu quả thực tế, ngày càng nhiều nông dân chủ động tham gia, thay vì chỉ hưởng ứng theo vận động.

Một trong những điểm sáng là HTX Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi, xã Mỹ Quý, tỉnh Đồng Tháp. Với phương châm "Liên kết để cùng phát triển - hợp tác để cùng thắng lợi", HTX đã hợp tác với nhiều doanh nghiệp như Lộc Trời, Vinarice, Cửu Long, Tân Thành... để tổ chức sản xuất và tiêu thụ lúa hàng hóa.

Ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi cho biết, điều quan trọng nhất là thay đổi tư duy của nông dân từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo nhu cầu thị trường. Khi tham gia chuỗi liên kết, bà con được hỗ trợ vật tư đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu đầu ra với chất lượng đồng đều, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

HTX còn đầu tư cơ giới hóa đồng bộ từ làm đất, gieo sạ, bón phân, phun thuốc đến thu hoạch, góp phần giảm chi phí sản xuất. Đồng thời, HTX tham gia các dự án giảm phát thải khí nhà kính, hướng dẫn xã viên ghi chép nhật ký đồng ruộng theo tiêu chuẩn quốc tế.

Nhờ áp dụng quy trình sản xuất bền vững, nông dân không chỉ nâng cao lợi nhuận từ hạt lúa mà còn được hưởng nguồn thu từ tín chỉ carbon. Bình quân mỗi vụ, xã viên được chi trả khoảng 300.000 đồng/ha, tổng số tiền đến nay vượt 650 triệu đồng. Riêng dự án giảm phát thải triển khai trên 155 ha còn mang lại thêm hàng chục triệu đồng cho người dân. HTX cũng bố trí các điểm thu gom bao bì thuốc BVTV sau sử dụng, góp phần xây dựng vùng sản xuất an toàn, thân thiện môi trường.

Từ cánh đồng giảm phát thải đến chuỗi giá trị xuất khẩu

Nếu HTX Thắng Lợi là minh chứng cho hiệu quả của liên kết sản xuất quy mô lớn thì tại xã Tân Long (Đồng Tháp), mô hình canh tác lúa theo tiêu chuẩn SRP (Sustainable Rice Platform) đang mở ra hướng đi mới cho hạt gạo Đồng Tháp.

Tại HTX Nông nghiệp Tân Bình, nông dân đã quen với việc ghi chép nhật ký đồng ruộng, theo dõi mực nước trên ruộng, bón phân theo nhu cầu cây lúa, giảm thuốc BVTV và không đốt rơm rạ sau thu hoạch. Những thay đổi này góp phần nâng cao năng suất, chất lượng hạt gạo và hiệu quả kinh tế.

Ông Nguyễn Quang Quân, nông dân canh tác 3,5ha lúa tại xã Tân Long, cho biết: Trước đây việc bón phân, phun thuốc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Khi tham gia mô hình SRP, ông thường xuyên thăm đồng, theo dõi sinh trưởng của cây lúa để chăm sóc đúng thời điểm.

Chi phí vật tư giảm đáng kể nhưng năng suất vẫn ổn định. Quan trọng hơn, lúa đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp thu mua nên đầu ra thuận lợi hơn trước.

Theo ông Quân, ban đầu nhiều hộ còn e ngại việc giảm lượng giống, giảm phân hóa học và áp dụng tưới ngập - khô xen kẽ. Tuy nhiên, sau nhiều vụ sản xuất, hiệu quả kinh tế đã thuyết phục ngày càng nhiều nông dân tham gia mở rộng diện tích.

Ông Huỳnh Bình Phước, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tân Bình cho biết, sau nhiều vụ triển khai, mô hình SRP đã chứng minh hiệu quả về giảm chi phí, nâng cao chất lượng lúa và thích ứng với biến đổi khí hậu. Khi diện tích được mở rộng, việc cơ giới hóa, quản lý đồng ruộng và liên kết với doanh nghiệp cũng thuận lợi hơn, tạo nền tảng hình thành vùng nguyên liệu lớn.

Một trong những giải pháp nổi bật là quản lý nước theo phương pháp ngập - khô xen kẽ. Hệ thống ống đo mực nước giúp nông dân chủ động bơm tưới đúng thời điểm, vừa tiết kiệm nước, giảm chi phí, vừa hạn chế phát sinh khí mê-tan.

Ông Trần Thanh Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Đồng Tháp cho biết, tỉnh đang phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại, mở rộng vùng nguyên liệu tập trung gắn với doanh nghiệp và thị trường. Cùng với phát triển nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn và ứng dụng công nghệ cao, địa phương chú trọng tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn, gắn với mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số.

Theo ông Tâm, khi nông dân cùng tham gia HTX và áp dụng chung quy trình kỹ thuật, doanh nghiệp sẽ thuận lợi trong kiểm soát chất lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng khắt khe, qua đó nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam.

Hiện Đồng Tháp có 417 HTX nông nghiệp và 154 hội quán với gần 98.000 thành viên, tạo nền tảng quan trọng để mở rộng các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.