Chuyển biến rõ nét về canh tác lúa giảm phát thải

An Giang đang tạo chuyển biến rõ nét từ Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao giúp nông dân giảm chi phí, tăng lợi nhuận, thay đổi tư duy để sản xuất xanh.

Từ mô hình thí điểm đến thay đổi tư duy sản xuất

Không còn dừng ở những mô hình trình diễn quy mô nhỏ, Đề án phát triển bền vững 1 triệu heca chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang tạo sức lan tỏa mạnh tại An Giang. Những kết quả bước đầu cho thấy hướng đi này không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính mà còn giúp nông dân giảm chi phí, nâng cao thu nhập và từng bước hình thành vùng nguyên liệu lúa hiện đại phục vụ xuất khẩu.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, năm 2025 địa phương đăng ký thực hiện 142.255 ha thuộc Đề án, hướng đến mục tiêu hơn 351.000 ha vào năm 2030. Đến nay, hơn 150.500 ha đã áp dụng các tiêu chí giảm phát thải, gần 109.000 ha đạt bốn tiêu chí canh tác bền vững và trên 43.400 ha thực hiện đầy đủ năm tiêu chí, gồm giảm giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật, tưới nước hợp lý và thu gom rơm sau thu hoạch.

Song song đó, tỉnh triển khai 55 mô hình trình diễn với gần 1.500 ha và nhiều mô hình mở rộng tại các địa phương. Riêng các mô hình ở An Giang cũ ghi nhận chi phí sản xuất giảm bình quân hơn 4,1 triệu đồng/ha, năng suất tăng gần 0,8 tấn/ha và lợi nhuận cao hơn đối chứng khoảng 9,3 triệu đồng/ha.

Bước sang vụ đông xuân 2025-2026, An Giang tiếp tục đầu tư hơn 38 tỷ đồng triển khai các mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại nhiều vùng trọng điểm. Nông dân được hỗ trợ một phần giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời áp dụng đồng bộ các quy trình "1 phải 5 giảm", tưới ngập khô xen kẽ, sử dụng giống xác nhận và cơ giới hóa sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Tâm, nông dân xã Cần Đăng cho biết, trước đây sạ dày, bón nhiều phân nên chi phí cao nhưng hiệu quả chưa ổn định. Khi tham gia mô hình, ông giảm lượng giống, giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật nhưng năng suất vẫn bảo đảm, lợi nhuận cao hơn trước.

Liên kết chuỗi giá trị, mở rộng cánh đồng phát thải thấp

Hiệu quả của Đề án không chỉ nằm ở giảm chi phí hay tăng năng suất mà còn ở việc thay đổi phương thức tổ chức sản xuất. Hợp tác xã trở thành cầu nối liên kết nông dân với doanh nghiệp, từng bước hình thành vùng nguyên liệu lớn phục vụ truy xuất nguồn gốc và xuất khẩu.

Tại HTX Nông nghiệp Sơn Hòa (xã Óc Eo), ông Phan Thành Bắc, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX cho biết, đơn vị hiện có 361 thành viên, trong đó 330 thành viên liên kết. Mỗi năm HTX tổ chức liên kết sản xuất, tiêu thụ khoảng 1.800 ha lúa với gần 100 hộ dân tham gia. Doanh nghiệp cung ứng vật tư đầu vào và bao tiêu sản phẩm giúp nông dân yên tâm sản xuất. Nhờ áp dụng các giải pháp kỹ thuật và sản xuất đồng bộ, chi phí giảm khoảng 10%, lợi nhuận tăng từ 10-12% so với trước.

Anh Phan Văn Út Chót, thành viên HTX Sơn Hòa đang canh tác 6ha lúa chất lượng cao, giảm phát thải trong vụ hè thu 2026, cho biết: “Nhờ áp dụng kỹ thuật số và cơ giới hóa, tôi giảm được rất nhiều công lao động, không còn tiếp xúc trực tiếp với thuốc BVTV, đa phần máy móc làm hết. Lúa vẫn đạt năng suất cao, môi trường cũng sạch hơn nên bà con rất yên tâm tham gia vào HTX ngày càng đông”.

Cùng chung niềm vui, anh Lê Thành Tâm, xã viên tham gia vào HTX Sơn Hòa đã hơn 2 năm nay, vui mừng chia sẻ: “Từ khi vào HTX, tôi được tập huấn kỹ thuật như "1 phải 5 giảm" và ứng dụng cơ giới hóa toàn toàn bộ từ khâu làm đất đấn thu hoạch nên giảm chi phí khá nhiều so với làm truyền thống trước đây. Nhờ đó, sản phẩm làm ra đạt chất lượng cao, được doanh nghiệp đứng ra bao tiêu nên lợi nhuận tăng rõ rệt qua từng vụ”.

Theo định hướng của ngành nông nghiệp, An Giang sẽ tiếp tục mở rộng diện tích tham gia Đề án theo hướng tập trung, hình thành những vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn thay vì phát triển manh mún. Trọng tâm là củng cố các vùng đã có kết quả tốt, đồng thời lựa chọn những địa bàn có điều kiện về thủy lợi, cơ giới hóa và liên kết tiêu thụ để nhân rộng. Khi diện tích được mở rộng, các quy trình giảm giống, giảm phân bón, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, tưới nước tiết kiệm và quản lý rơm rạ sẽ được áp dụng đồng bộ hơn.

Việc mở rộng vùng lúa phát thải thấp cũng tạo điều kiện để các HTX nâng cao năng lực tổ chức sản xuất, doanh nghiệp chủ động xây dựng vùng nguyên liệu và kiểm soát chất lượng từ đồng ruộng. Đây là cơ sở quan trọng để An Giang từng bước hình thành những vùng lúa đạt chuẩn, có khả năng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu. Qua đó, giá trị của hạt gạo không chỉ được nâng lên từ năng suất mà còn từ quy trình sản xuất xanh, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.