Trở lại Púng Luông, chúng tôi được nghe cán bộ nơi đây chia sẻ chuyện sáp nhập thôn, bản ở xã vùng cao với hơn 95% người dân tộc Mông sinh sống.
Làn gió mới
Hơn một thập kỷ "vác tù và hàng tổng", anh Giàng A Tùng giờ đây vẫn tiếp tục gánh vác trọng trách Trưởng thôn.
Giàng A Tùng làm trưởng thôn đã 13 năm. Từ tháng 5/2013, anh được bà con tín nhiệm bầu làm trưởng thôn Cáng Dông cũ. Nay Cáng Dông và Lả Khắt sáp nhập lấy tên gọi là thôn Kang Đề với quy mô 258 hộ dân, gần 1.400 nhân khẩu, 98% là đồng bào dân tộc Mông, Giàng A Tùng tiếp tục được chỉ định giữ chức trưởng thôn lâm thời.
Anh Tùng bộc bạch: "Việc đầu tiên sau sáp nhập 2 thôn là rà soát lại toàn bộ thông tin nhân khẩu, điều kiện sống và các chính sách an sinh xã hội, nhất là của hơn 160 gia đình của thôn Lả Khắt cũ. May mắn là cơ sở hạ tầng nông thôn mới cơ bản đã hoàn thiện, đường sá khá bằng phẳng, xe máy có thể đi vào tận ngõ xóm nên cán bộ cũng đỡ vất hơn”.
Sinh năm 1988, từng có 2 năm trong quân ngũ, Giàng A Tùng hiểu rất rõ cốt lõi của công tác vận động quần chúng là phải lấy chữ tín làm đầu. Để đồng bào tin tưởng, người cán bộ không chỉ cần nhiệt tình mà còn phải thấu hiểu sâu sắc văn hóa bản địa. Trưởng thôn lâm thời của Kang Đề bảo, đồng bào Mông chia ra nhiều dòng họ như: họ Vàng, họ Hảng, họ Giàng…, mỗi họ lại có phong tục sinh hoạt riêng. Trưởng thôn phải thấu hiểu những nét văn hóa, tập tục của từng dòng họ ấy thì mới có thể nói cho bà con nghe, làm cho bà con tin.
Niềm tin của anh Tùng với bà con được bồi đắp qua những lúc gian khó nhất như thiên tai, hỏa hoạn... Đơn cử, đợt mưa lũ đầu tháng 7 vừa qua, vì bám sát địa bàn nên anh phát hiện một số gia đình nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở, anh đã báo cáo khẩn cấp lên tuyến trên và túc trực tại chỗ, trực tiếp vận động, hỗ trợ di dời các gia đình đến vùng an toàn.
Anh Tùng tâm sự, công việc của trưởng thôn ngày càng đòi hỏi cao, vì vậy anh không ngần ngại học hỏi để bắt nhịp với công cuộc chuyển đổi số. Từ chỗ không rành máy tính, sau thời gian mày mò đọc tài liệu và học hỏi đồng nghiệp, bạn bè, đến nay, anh đã làm thành thạo soạn thảo văn bản, thực hiện các thủ tục hành chính trên Cổng dịch vụ công và điều hành công việc của Chi bộ qua Sổ tay đảng viên điện tử.
Tuy nhiên, chuyển đổi số ở vùng cao luôn vấp phải những rào cản thực tế. Dù đã lập các nhóm Zalo để thông tin nhanh nhưng số người thành thạo công nghệ là người trẻ và thanh niên thì cơ bản đi làm ăn xa, ở nhà chủ yếu là người già không thạo công nghệ, vậy nên, không để thông tin bị đứt gãy, anh chọn cách kết hợp linh hoạt giữa công nghệ và phương pháp thủ công truyền thống. Mỗi khi có tin bão lũ, cảnh báo sạt lở hay cháy rừng, người ta lại thấy hình ảnh trưởng thôn tất tả khắp đường làng ngõ xóm.
Anh Tùng thật thà chia sẻ: "Tôi dùng chiếc loa lưu động kéo đi khắp nơi để tuyên truyền, cứ đi đến đâu là tiếng loa vang đến đó, đảm bảo thông tin tới từng nhà, từng người dân một cách nhanh nhất".
Rời Kang Đề, chúng tôi đến thôn Púng Luông (thôn trung tâm của xã). Tiếp chúng tôi bên hiên ngôi nhà của một hộ dân, anh Giàng A Lềnh (sinh năm 1995) - Bí thư Chi bộ thôn Púng Luông chia sẻ: Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Nông lâm tại Trường Cao đẳng Sơn La, anh quyết định trở về quê hương công tác. Anh làm Bí thư Chi đoàn thôn từ năm 2016, đến năm 2022 anh được tín nhiệm giao trọng trách Bí thư chi bộ. Hiện thôn Púng Luông vừa sáp nhập với thôn Đề Chờ Chua B. Thôn mới, địa bàn rộng với 230 hộ dân và gần 1.200 nhân khẩu, trong đó hơn 99% là đồng bào Mông. Người thủ lĩnh trẻ không giấu được những trăn trở về việc làm sao để gắn kết tâm tư, thói quen sinh hoạt của bà con 2 thôn làm 1, cũng như việc bám nắm tình hình trong những mùa mưa bão rình rập rủi ro chia cắt.
Trước yêu cầu chuyển đổi số, Chi bộ Púng Luông cũng nhanh chóng bắt nhịp bằng việc lập nhóm Zalo cộng đồng để truyền tải chủ trương, chính sách và các thông tin. Dẫu vậy, Bí thư Lềnh thừa nhận thực tế không ít hộ gia đình chưa có điện thoại thông minh, hoặc người trẻ lại chuộng các mạng xã hội khác mà bỏ qua thông tin của thôn. Thậm chí, có người thấy "phiền phức" và tự rời nhóm. Không nản lòng, anh lại nhắc nhở, vận động, thuyết phục. Những việc hệ trọng, đích thân anh cùng Ban công tác mặt trận sẽ gọi điện hoặc đến tận nơi, đi từng ngõ, gõ từng nhà trò chuyện.
Điểm sáng lớn nhất ở Bí thư Chi bộ Giàng A Lềnh chính là tư duy kinh tế được đào tạo bài bản. Không lãng phí những kiến thức đã học, anh trực tiếp xuống đồng hướng dẫn bà con cách nhận biết sâu bệnh, chăm sóc lúa, ngô để bảo vệ năng suất. Gần đây, từ mô hình trồng cây dược liệu quý là sâm Ngọc Linh và tam thất của một đảng viên trong chi bộ có quy mô gần 2 ha đang sinh trưởng tốt, anh Lềnh dự định sẽ xây dựng mô hình mẫu, tổ chức cho bà con đến tận nơi tham quan, học tập, áp dụng trong phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo.
Nhìn thẳng vào thực tế
Thực hiện chủ trương sáp nhập địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, từ ngày 1/7/2025 xã Púng Luông mới được hình thành từ việc hợp nhất 4 xã Nậm Khắt, La Pán Tẩn, Dế Xu Phình và Púng Lương (thuộc huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái cũ).
Ông Giàng A Vừ, Bí thư Đảng ủy xã Púng Luông cho biết: Đây là xã có diện tích lớn nhất tỉnh Lào Cai với hơn 253 km2. Địa bàn rộng lớn, tiếp giáp phức tạp với nhiều địa phương, trong đó có một phần diện tích giáp ranh với xã Ngọc Chiến của tỉnh Sơn La. Quy mô dân số toàn xã xấp xỉ 20.000 người, trong đó hơn 95% là đồng bào dân tộc Mông.
Trăn trở lớn nhất của người đứng đầu Đảng ủy xã lúc này là câu chuyện của những con số thống kê về thu nhập, hộ nghèo. Ông Giàng A Vừ thẳng thắn chia sẻ: Trước khi sáp nhập, có xã cũ đã về đích nông thôn mới vào năm 2025, do đó, sau sáp nhập, tỷ lệ hộ nghèo của Púng Luông ghi nhận ở mức 12,28% và thu nhập bình quân đạt hơn 40 triệu đồng. Tuy nhiên, khi đối chiếu với thực tiễn, những con số này chưa phản ánh đúng mức sống thực của người dân. Những dự án đầu tư hạ tầng hay doanh nghiệp đứng chân trên địa bàn có thể làm tăng tổng giá trị kinh tế chung, nhưng không đồng nghĩa với việc đời sống, túi tiền của người dân thực sự được nâng lên.
Chính vì vậy, ngay từ những ngày đầu sáp nhập, ông Vừ đã chỉ đạo cán bộ rà soát lại sát với điều kiện thực tế. Kết quả rà soát cho thấy tỷ lệ hộ nghèo thực chất còn cao hơn khá nhiều, chiếm khoảng hơn 30%.
Bên cạnh câu chuyện về kinh tế, việc vận hành chính quyền 2 cấp trong năm đầu tiên sáp nhập cũng đối mặt với muôn vàn thách thức. Khó khăn lớn nhất là hạn chế về trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ, bởi lực lượng cán bộ có trình độ từ cấp huyện cũ tăng cường về rất ít, chủ yếu vẫn là cán bộ của các xã cũ dồn về.
Thêm vào đó, cơ sở vật chất chưa đồng bộ. Hiện tại, trụ sở Đảng ủy đóng tại khu vực xã Dế Xu Phình cũ, trong khi UBND xã lại nằm ở khu Púng Luông cũ, cách nhau gần 6 km. Lực lượng công an, quân sự lại đóng ở khu vực xã Nậm Khắt cũ, cách xa hơn chục cây số. Dù khoảng cách địa lý tạo ra những trở ngại nhất định trong công tác phối hợp, nhưng sau một năm vận hành, bộ máy chính quyền đã dần đi vào nền nếp, cán bộ đã quen việc và thông suốt về tư tưởng.
Bên cạnh đó, bài toán nhân sự tại các phòng ban chuyên môn còn có sự mất cân đối như Phòng Nông nghiệp và Môi trường có 6 công chức, trong khi Phòng Kinh tế và Hạ tầng lại chỉ có 3 người. Đặc thù của Phòng Kinh tế và Hạ tầng đòi hỏi chuyên môn sâu về kỹ thuật, tài chính ngân hàng nên không dễ thuyên chuyển người từ các lĩnh vực không phù hợp sang. Trong lúc chờ đợi tỉnh phân bổ thêm chỉ tiêu biên chế, Đảng ủy và UBND xã đã cử cán bộ từ các phòng ban khác sang hỗ trợ tạm thời để đảm bảo guồng máy công việc không bị gián đoạn.
Về việc sáp nhập thôn bản, Bí thư Đảng ủy xã Púng Luông cho hay, ngay từ khi có thông tin về chủ trương, Đảng ủy đã rục rịch làm công tác tư tưởng đến cán bộ. Đặc biệt, xã đã mạnh dạn đưa ra thông điệp ưu tiên lựa chọn cán bộ có trình độ học vấn. Quyết sách này sau đó hoàn toàn đúng theo chỉ đạo của Trung ương, của tỉnh giúp Púng Luông tinh gọn từ 25 thôn xuống còn 16 thôn mà không gặp phải sự xáo trộn lớn về tiêu chuẩn nhân sự.
Giảm số lượng thôn đồng nghĩa với việc nới rộng ranh giới và tạo ra áp lực lớn cho những người ở lại. Ông Vừ dẫn chứng trường hợp thôn Làng Sang đợt này sáp nhập với thôn Pú Cang thành một địa bàn rộng lớn với hơn 300 hộ dân, dân số gần 1.800 người. Diện tích của thôn hiện tại có thể sánh ngang một xã của huyện cũ, trải dài, vắt qua những đỉnh núi giáp ranh tận tỉnh Sơn La.
Đứng trước núi công việc, địa bàn chia cắt và dân số đông đúc, nhiều cán bộ thôn đã manh nha ý định xin nghỉ, không phải vì phụ cấp ít ỏi mà bởi áp lực quản lý. Hiểu thấu tâm tư, Đảng ủy xã không chọn cách dùng mệnh lệnh hành chính. Thay vào đó, lãnh đạo xã trực tiếp xuống cơ sở, dùng cái tình của người đi trước để động viên, thuyết phục những nhân tố giỏi, nhiệt huyết tiếp tục gánh vác việc thôn, việc bản, coi đó là trách nhiệm chính trị khi Đảng cần và dân tín nhiệm.
Cán bộ biết lo, biết sợ là tín hiệu đáng mừng
Một nỗi niềm khác của các cán bộ thôn lâm thời sau sáp nhập chính là áp lực từ việc "Đảng cử" nhưng chưa được "dân bầu". Nhiều trưởng thôn trăn trở rằng “vác tù và” mà không có sự bầu chọn trực tiếp từ người dân 2 thôn ghép lại thì nói chưa chắc ai nghe, làm chưa chắc ai theo.
Đánh giá về sự lo lắng này, ông Vừ cho rằng đó là tín hiệu đáng mừng. Khi cán bộ biết lo, biết sợ dân không tín nhiệm, họ sẽ tự nỗ lực gấp bội để chứng minh năng lực. Thêm vào đó, bài toán chuyển giao thế hệ cũng đang được xã giải quyết khéo léo. Trước thực trạng cán bộ lớn tuổi tuy giàu kinh nghiệm, lời nói có trọng lượng nhưng lại "lực bất tòng tâm" trước chiếc điện thoại thông minh, trong khi đội ngũ trẻ có bằng cấp đại học, cao đẳng, thạo công nghệ nhưng lại thiếu thực tiễn và chưa đủ thời gian tạo dựng uy tín trong cộng đồng, giải pháp của Púng Luông là quyết định giữ lại những hạt nhân lớn tuổi làm chỗ dựa tinh thần ở các chi bộ, để từng bước dìu dắt, rèn luyện lớp trẻ đứng vững trước khi chính thức chuyển giao.
Tầm nhìn về một thế hệ cán bộ mới thạo việc, rành công nghệ đang dần được hiện thực hóa một cách quyết liệt. Bí thư Giàng A Vừ xác định, chuyển đổi số cấp cơ sở là chìa khóa để giúp bà con tiếp cận dịch vụ công nhanh chóng, bớt đi những nhọc nhằn di chuyển qua những triền đồi núi dốc vắt vẻo. Song song với việc kiện toàn chi ủy và trưởng thôn, xã đã chỉ đạo Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể phải mạnh dạn rà soát, ưu tiên chọn những nhân tố có trình độ, nhiệt huyết và nhạy bén với công nghệ để đứng đầu, ai không đáp ứng được sẵn sàng thay thế.
Ông Giàng A Vừ nhấn mạnh, bước qua những khó khăn ban đầu của công tác nhân sự, mục tiêu quan trọng tiếp theo mà Đảng bộ xã đặt ra là phải nhanh chóng ổn định tổ chức tại các thôn sau sáp nhập. Không thể phó mặc cho cơ sở tự xoay xở, thay vào đó, xã đã cử trực tiếp các đồng chí cấp ủy, thường vụ xuống địa bàn để động viên tinh thần, sát cánh cùng bộ máy thôn mới nhằm tạo khối đoàn kết và bắt tay ngay vào guồng quay công việc.
Khi hệ thống chính trị đã thông suốt, chặng đường tiếp theo của Púng Luông được dẫn dắt bởi 3 khâu đột phá chiến lược trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã đã đề ra gồm: phát triển kinh tế nông nghiệp, du lịch và chuyển đổi số.
Nhưng "Thanh niên cứ lũ lượt kéo xuống các khu công nghiệp, trong khi mảnh đất của mình lại để người nơi khác đến gây dựng làm giàu, từ suy nghĩ ấy, xã đã kiên trì vận động người trẻ bám trụ lại bản làng, tự chủ sản xuất trên mảnh đất của quê hương. Một tín hiệu đáng mừng đã nhen nhóm tại khu vực Nậm Khắt khi một Bí thư chi đoàn quyết tâm ở lại, tự tay xây dựng thành công mô hình trồng ớt, cà chua với quy mô bài bản. Cùng với đó, các mô hình trồng sâm Ngọc Linh, sâm Lai Châu, thất diệp nhất chi hoa và lan kim tuyến… đang vươn lên xanh tốt, mở ra hướng thoát nghèo đầy triển vọng”, Bí thư Đảng ủy xã Púng Luông chia sẻ.
Ngoài ra, Púng Luông đang nắm giữ một "mỏ vàng" du lịch khi ôm trọn tới 60% diện tích của Danh thắng Di tích quốc gia đặc biệt Ruộng bậc thang Mù Cang Chải, cùng với cảnh quan hùng vĩ, hoang sơ, nhiều hang động và nguồn nước khoáng nóng... Tuy nhiên, tiềm năng khổng lồ ấy vẫn đang say ngủ bởi hạ tầng giao thông chật hẹp, xuống cấp và sự thiếu vắng hoàn toàn hệ thống bến bãi, điểm dừng chân, hay không gian trưng bày sản vật địa phương.
Hiện nay, địa phương đang chủ động liên kết với một số doanh nghiệp khẩn trương xây dựng gian hàng trưng bày sản phẩm OCOP ngay dưới chân dốc lên đồi Mâm Xôi, đây là "trái tim" của Danh thắng đặc biệt này. Nơi đây được định hướng sẽ trở thành trạm dừng chân của các tour lữ hành, mở ra một không gian trải nghiệm mua sắm sản vật, nông sản. Không chỉ bó hẹp trong phạm vi địa phương, gian hàng này sẵn sàng đón nhận và quảng bá đặc sản cho các xã lân cận. Tất cả những bước đi thận trọng nhưng quyết liệt ấy đều hướng về một khát vọng chung, đó là đánh thức đại ngàn, đưa Púng Luông trở thành trung tâm du lịch trong tương lai.
Nguồn: Thanh Tiến Báo Nông nghiệp và Môi trường
