Tăng tốc chuyển đổi số kiến tạo mô hình bền vững cho hợp tác xã

80 năm sau lời kêu gọi của Bác Hồ về xây dựng HTX, kinh tế tập thể đang đứng trước một bước ngoặt mới: Chuyển đổi từ 'tồn tại' sang 'phát triển chất lượng cao'.

Từ lời hiệu triệu của Bác Hồ đến trụ cột kinh tế tập thể

Ngày 11/4/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư kêu gọi điền chủ, nông gia Việt Nam tham gia hợp tác xã (HTX) nông nghiệp, đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của khu vực kinh tế tập thể ở nước ta. Tròn 80 năm sau (11/4/1946 - 11/4/2026), tinh thần hợp tác mà Người khởi xướng không chỉ giữ nguyên giá trị mà còn đang được tiếp nối, phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng hiện nay.

Thực tế, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đầu tiên đưa tư tưởng HTX vào Việt Nam. Ngay từ khi còn bôn ba tìm đường cứu nước, Người đã đặc biệt quan tâm đến mô hình kinh tế tập thể bởi tính cộng đồng, tính liên kết và khả năng tạo ra sức mạnh tổng hợp. Trong tác phẩm Đường Cách mệnh (1927), sau khi phân tích sâu sắc lợi ích của HTX, Người đã khẳng định: “Nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó” và “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại thành hòn núi cao”. Những luận điểm giản dị nhưng sâu sắc ấy đã chỉ ra quy luật tất yếu của phát triển kinh tế: Phải liên kết, hợp tác để tạo ra sức mạnh lớn hơn.

Không chỉ dừng lại ở lý luận, ngay sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ngày 11/4/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chính thức gửi thư kêu gọi điền chủ, nông gia cả nước tham gia hợp tác xã nông nghiệp. Trong thư, Người nhấn mạnh: “Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp… nông dân giàu thì nước ta giàu, nông nghiệp thịnh thì nước ta thịnh”. Từ đó, Người khẳng định con đường tất yếu để phát triển là xây dựng HTX: “Nông dân muốn giàu, nông nghiệp muốn thịnh thì cần phải có HTX”.

Người cũng chỉ rõ bản chất và ý nghĩa của mô hình này: “HTX là hợp vốn, hợp sức với nhau. Vốn nhiều, sức mạnh thì khó nhọc ít mà lợi ích nhiều”, đồng thời coi đây là “cách tranh đấu kinh tế có hiệu quả nhất”, giúp nông dân đoàn kết, nâng cao đời sống và góp phần xây dựng đất nước. Lời kêu gọi “chung vốn góp sức, lập nên hợp tác xã nông nghiệp ở khắp nơi” đã nhanh chóng lan tỏa, trở thành kim chỉ nam cho phong trào HTX Việt Nam trong suốt nhiều thập kỷ.

Tiếp nối tư tưởng đó, ngày 11/4/1964, Bác tiếp tục gửi thư tới Đại hội hợp tác xã và đội sản xuất nông nghiệp tiên tiến, biểu dương những thành quả đạt được, đồng thời nhấn mạnh nhiệm vụ củng cố, phát triển HTX, nâng cao đời sống nhân dân, gắn với bảo vệ tài nguyên và phát triển bền vững. Người căn dặn phải phấn đấu để các HTX ngày càng khá, giàu, đóng góp tích cực cho sự phát triển của đất nước.

Trải qua các giai đoạn lịch sử, khu vực kinh tế tập thể, HTX không ngừng lớn mạnh, khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Nhận thức rõ ý nghĩa đó, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định lấy ngày 11/4 hằng năm là Ngày HTX Việt Nam, tạo dấu mốc quan trọng để tôn vinh giá trị và vị thế của mô hình này trong nền kinh tế quốc dân.

Dấu mốc lịch sử đến yêu cầu phát triển mới

Bước vào giai đoạn phát triển mới, tinh thần hợp tác của Bác Hồ tiếp tục được kế thừa nhưng được đặt trong một không gian hoàn toàn khác - không gian số. Nếu trước đây hợp tác chủ yếu dựa trên lao động và vốn, thì ngày nay, hợp tác còn dựa trên dữ liệu, công nghệ và tri thức. Chính sự chuyển dịch này đang mở ra cơ hội lớn để HTX nông nghiệp chuyển mình mạnh mẽ.

Chủ đề “HTX Việt Nam - 80 năm đồng hành cùng đất nước” không chỉ nhìn lại chặng đường đã qua, mà đặt khu vực HTX vào bối cảnh mới của nền kinh tế: Cạnh tranh thị trường, hội nhập quốc tế và áp lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Trong tiến trình đó, HTX nông nghiệp không còn chỉ là tổ chức liên kết sản xuất đơn thuần, mà phải trở thành chủ thể kinh tế có năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ và tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của các hoạt động trong Tháng hành động vì HTX năm 2026 - từ các diễn đàn, hội thảo đến xúc tiến thương mại và kết nối cung cầu.

Điểm nhấn đáng chú ý của kế hoạch là đặt chuyển đổi số vào vị trí trung tâm. Hàng loạt hoạt động cụ thể đã được thiết kế: Diễn đàn quốc gia về HTX gắn với hệ sinh thái kinh tế tư nhân, hội nghị chuyên đề về ứng dụng công nghệ, các chương trình hỗ trợ tiếp cận vốn và thị trường. Điều này phản ánh một thực tế, phần lớn HTX hiện nay vẫn đang “đứng ngoài” dòng chảy số hóa, từ quản trị, sản xuất đến tiêu thụ.

Nếu không chuyển đổi, HTX khó có thể nâng cao năng suất, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu hay tiếp cận thị trường hiện đại. Chuyển đổi số, vì vậy, không chỉ là công cụ, mà là điều kiện để HTX tái định vị từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức kinh tế có khả năng cạnh tranh.

Một thông điệp xuyên suốt khác trong kế hoạch là thúc đẩy liên kết: Giữa HTX với doanh nghiệp, giữa kinh tế tập thể với kinh tế tư nhân và giữa sản xuất với thị trường. Diễn đàn HTX quốc gia lần thứ ba năm 2026 được thiết kế chính là để giải bài toán này - làm sao để HTX không đứng riêng lẻ, mà trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái kinh tế rộng lớn hơn. Trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển mạnh sang sản xuất theo chuỗi, HTX nếu không tham gia liên kết sẽ khó nâng cao giá trị sản phẩm.

Ngược lại, khi trở thành “đầu mối tổ chức”, HTX có thể dẫn dắt nông dân tham gia chuỗi giá trị, từ đó nâng cao thu nhập và ổn định đầu ra.

Hướng tới hiện đại hơn, chuyên nghiệp hơn

Các hoạt động vinh danh như “Ngôi sao HTX” hay “Mai An Tiêm” mang ý nghĩa biểu dương, đồng thời phát hiện và lan tỏa những mô hình HTX hoạt động hiệu quả, đặc biệt là các mô hình ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và sản xuất theo tiêu chuẩn.

Kế hoạch cũng nhấn mạnh vai trò của Liên minh HTX các tỉnh, thành phố trong việc cụ thể hóa các hoạt động, gắn với điều kiện thực tiễn. Đây là điểm then chốt, bởi sự phát triển của HTX phụ thuộc rất lớn vào môi trường chính sách, nguồn lực và cách tổ chức thực hiện tại địa phương. Từ đối thoại chính sách, hỗ trợ vốn, đến kết nối thị trường, nếu được triển khai thực chất, đây sẽ là những “đòn bẩy” trực tiếp giúp HTX chuyển mình.

Mở ra một chu kỳ phát triển mới 80 năm là một dấu mốc lịch sử, nhưng điều quan trọng hơn là những gì diễn ra sau dấu mốc đó. Tháng hành động vì HTX năm 2026, nếu được triển khai đúng tinh thần “thiết thực - hiệu quả - không hình thức”, có thể trở thành điểm khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới của kinh tế tập thể: Hiện đại hơn, chuyên nghiệp hơn và gắn chặt với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo.

Trong bức tranh xây dựng nông thôn mới và tái cơ cấu nông nghiệp, HTX nông nghiệp hiện đại, hiệu quả, bền vững không còn là lựa chọn mà là điều kiện tất yếu để nâng tầm giá trị nông nghiệp Việt Nam.

Nguồn: Việt Anh - Bá Thắng Báo Nông nghiệp và Môi trường

Chi tiết bài báo xem tại đây