Liên kết nông nghiệp cần cú hích mới

Liên kết nông nghiệp cần thêm động lực về thể chế, nguồn lực và trách nhiệm để hình thành các chuỗi giá trị bền vững, nâng cao sức cạnh tranh nông sản.

Sau hơn 6 năm thực hiện Nghị định 98/2018/NĐ-CP, nhiều chuỗi liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đã hình thành, góp phần ổn định đầu ra, nâng cao chất lượng nông sản và gia tăng giá trị ngành hàng. Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới của thị trường và quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, mô hình liên kết hiện nay đang bộc lộ không ít hạn

Đây cũng là lý do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo tham vấn ý kiến nội dung dự thảo Nghị định về phát triển liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững vào sáng 5/6 tại Hà Nội, nhằm thay thế Nghị định 98, hướng tới xây dựng một khung chính sách mới phù hợp hơn với thực tiễn.

Chuyển từ hỗ trợ sản xuất sang phát triển chuỗi giá trị

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, hiệu quả, sức cạnh tranh và tính bền vững. Theo ông, các thị trường hiện nay không chỉ yêu cầu sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng mà còn đòi hỏi truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho rằng trong bối cảnh đó, cạnh tranh không còn là câu chuyện của từng hộ sản xuất hay từng doanh nghiệp riêng lẻ mà là cạnh tranh của cả chuỗi giá trị, từ vùng nguyên liệu, chế biến, logistics đến tiêu thụ và xây dựng thương hiệu.

“Phát triển liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp không chỉ là một giải pháp, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để thực hiện mục tiêu phát triển nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh; đồng thời hiện thực hóa định hướng chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp”, Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng, dù Nghị định 98 đã tạo khuôn khổ pháp lý ban đầu cho hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản, nhưng nhiều mô hình liên kết vẫn thiếu bền vững, quy mô nhỏ lẻ, tình trạng vi phạm cam kết hợp đồng còn xảy ra, năng lực của nhiều hợp tác xã còn hạn chế và doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp vẫn đối mặt với không ít rủi ro.

Từ thực tế đó, dự thảo nghị định mới được xây dựng với quan điểm chuyển mạnh từ tư duy hỗ trợ sản xuất sang tư duy phát triển kinh tế nông nghiệp; từ hỗ trợ đơn lẻ sang kiến tạo hệ sinh thái liên kết chuỗi giá trị; từ liên kết ngắn hạn sang hợp tác dài hạn trên cơ sở hài hòa lợi ích và chia sẻ trách nhiệm giữa các chủ thể.

Gỡ nút thắt để chuỗi liên kết phát triển bền vững

Làm rõ hơn định hướng xây dựng chính sách mới, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cho biết: “Chuỗi giá trị nông nghiệp chính là nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp. Một nền nông nghiệp phát triển không thể dựa trên sản xuất nhỏ lẻ mà phải xuất phát từ các chuỗi giá trị hiện đại”.

Theo ông Thịnh, dự thảo nghị định mới có bốn nhóm điểm mới quan trọng. Trước hết là mở rộng tiếp cận chính sách từ mua bán sản phẩm sang vùng nguyên liệu, quản trị theo chuỗi, chế biến, logistics, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và giảm phát thải.

Tiếp đó, đổi mới phương thức hỗ trợ theo dự án liên kết thực chất hơn, yêu cầu các bên tham gia phải có hợp đồng liên kết, có phân công trách nhiệm, chia sẻ lợi ích và rủi ro ngay từ đầu, không hỗ trợ mua bán đơn thuần và tăng trách nhiệm chủ trì liên kết.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung các nhóm chính sách quan trọng hỗ trợ theo hệ sinh thái chuỗi giá trị gồm: tư vấn phát triển liên kết; hạ tầng, máy móc, logistics; phát triển sản xuất và thị trường; khoa học công nghệ - chuyển đổi số - xanh và tài chính, quản trị rủi ro.

Một điểm mới khác là tăng cường cải cách thủ tục hành chính và phân cấp cho địa phương. Dự thảo hướng tới đơn giản hóa quy trình, trao quyền chủ động về nguồn lực, áp dụng hồ sơ điện tử và mở rộng khả năng huy động các nguồn lực phục vụ phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp.

Từ góc nhìn doanh nghiệp xuất khẩu, bà Tạ Thị Thu Hiền - Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Hồng Hà (Hà Nội) cho rằng chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc đang là yếu tố quyết định để nông sản Việt Nam chinh phục các thị trường khó tính.

Theo bà, doanh nghiệp từng chứng kiến nhiều trường hợp hàng hóa bị trả về hoặc tiêu hủy do không đáp ứng yêu cầu chất lượng. Vì vậy, việc xây dựng vùng nguyên liệu liên kết, kiểm soát chất lượng từ đầu vào, tăng cường truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ trong quản lý sản xuất là yêu cầu cấp thiết nếu muốn nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt Nam.

Cùng chung mối quan tâm về tính bền vững của chuỗi liên kết, ông Lê Văn Việt - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Xuyên Việt cho rằng dự thảo nghị định cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với các mô hình liên kết khép kín, nơi hợp tác xã hoặc doanh nghiệp chủ động từ khâu giống, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ và xuất khẩu.

Ông Việt cho rằng những mô hình như vậy phải mất nhiều năm mới hình thành được chuỗi liên kết hoàn chỉnh nhưng hiện nay vẫn gặp không ít vướng mắc khi tiếp cận chính sách hỗ trợ. “Cần có cơ chế đặc thù ưu tiên cho những liên kết khép kín như thế”, ông đề xuất.

Một số địa phương cũng kiến nghị làm rõ nguồn lực tài chính để thực hiện nghị định. Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang cho rằng dự thảo cần quy định rõ nguồn vốn thực hiện từ ngân sách địa phương, các chương trình mục tiêu quốc gia và các nguồn lực hợp pháp khác để tạo cơ sở pháp lý cho địa phương tham mưu, bố trí ngân sách và tổ chức thực hiện hiệu quả.

Những góp ý tại hội thảo cho thấy kỳ vọng rất lớn vào một nghị định mới không chỉ thay thế Nghị định 98 về mặt kỹ thuật, mà còn tạo ra cú hích thể chế để hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, có khả năng cạnh tranh cao và thích ứng với yêu cầu phát triển xanh trong giai đoạn mới.

Nguồn: Lan Chi Báo Nông nghiệp và Môi trường

Chi tiết bài báo xem tại đây