Bao tiêu sản phẩm, giữ giá ổn định, HTX Thiệu Viên đang trở thành 'bà đỡ' giúp nông dân yên tâm bám ruộng, xây dựng vùng lúa chất lượng cao theo chuỗi liên kết.
Điểm tựa vững chắc cho nông dân
Mùa gặt ở cánh đồng Thiệu Viên, xã Thiệu Trung (Thanh Hóa) đến trong mùi rơm mới ngai ngái và tiếng máy gặt rộn vang từ sáng sớm. Những thửa ruộng vàng óng trải dài, đều tăm tắp như được cắt bằng thước. Trên bờ ruộng, nông dân đứng nhìn xe chở lúa nối nhau chạy về sân HTX Dịch vụ nông nghiệp Thiệu Viên (HTX Thiệu Viên), gương mặt nhẹ nhõm, đôi mắt ánh lên niềm vui khó tả.
Ở nhiều vùng quê, nỗi lo lớn nhất của người trồng lúa vẫn là đầu ra. Đến vụ thu hoạch rộ, giá lúa có thể giảm từng ngày vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Nhưng tại Thiệu Viên, HTX đã và đang thay đổi điều đó.
Ông Lê Bá Dũng, Giám đốc HTX Thiệu Viên chia sẻ, HTX được thành lập từ năm 1998. Khi sản xuất nông nghiệp ngày càng đối mặt với áp lực thị trường, HTX đã chủ động chuyển mình để thích ứng, bắt đầu từ những mô hình liên kết nhỏ. Đến nay, HTX đã xây dựng được hơn 200ha lúa sản xuất theo chuỗi liên kết với các giống như Thái Xuyên, nếp hương, J02…
Điều đáng nói là chuỗi liên kết ở đây không chỉ dừng ở bao tiêu đầu ra. HTX tham gia gần như toàn bộ quy trình sản xuất từ cung ứng giống, phân bón, thủy lợi, mạ khay, máy cấy, chuyển giao kỹ thuật cho đến thu hoạch và tiêu thụ. Trên những cánh đồng liên kết, lúa được gieo cấy đồng loạt. Máy móc thay thế dần lao động thủ công, quy trình chăm sóc cũng được kiểm soát chặt chẽ.
Ông Dũng bảo, cái khó nhất khi làm cánh đồng lớn không phải kỹ thuật mà là thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Nông dân quen làm riêng lẻ, muốn họ canh tác cùng giống, cùng thời vụ, cùng quy trình là cả câu chuyện dài.
Ông Dũng vẫn nhớ như in vụ xuân năm 2022. Đó là một trong những vụ khó khăn nhất mà ông từng trải qua. Mưa lớn kéo dài khiến khoảng 50ha lúa liên kết bị nảy mầm ngay trên bông. Chất lượng giảm mạnh, sản phẩm không còn đủ tiêu chuẩn để doanh nghiệp thu mua theo hợp đồng đã ký.
Khi ấy, thay vì để bà con tự xoay xở, HTX chủ động ngồi lại với doanh nghiệp để tìm cách tháo gỡ. Sau nhiều cuộc trao đổi, HTX quyết định trích hơn 160 triệu đồng từ quỹ rủi ro để cùng doanh nghiệp hỗ trợ giá, thu mua toàn bộ sản phẩm cho người dân. Không dừng ở đó, HTX còn tham mưu chính quyền địa phương giảm thuế thầu đất cho một số diện tích bị thiệt hại nặng.
“Làm HTX thì phải giữ chữ tín với nông dân. Nếu lúc khó khăn mình buông tay, vụ sau ai còn tin tưởng mà liên kết nữa”, ông Dũng bộc bạch.
Chính cách làm ấy khiến nhiều nông dân ở Thiệu Viên tin tưởng, xem HTX như một điểm tựa. Họ chấp nhận sản xuất theo quy trình chung, cùng giống, cùng lịch thời vụ để xây dựng vùng nguyên liệu lớn. Niềm tin ấy không đến từ những khẩu hiệu treo trên tường mà từ việc người dân thực sự nhìn thấy lợi ích lâu dài trên đồng ruộng của mình.
Để quản lý hiệu quả, mỗi mùa vụ, cán bộ HTX gần như có mặt ngoài đồng nhiều hơn ở văn phòng. HTX cũng thành lập các tổ dịch vụ tại từng thôn. Trưởng thôn trở thành tổ trưởng sản xuất, trực tiếp phối hợp với HTX theo dõi lịch gieo cấy, phòng trừ sâu bệnh và vận động người dân tuân thủ quy trình chung.
Nhờ chuỗi liên kết được duy trì bền chặt, nông dân sản xuất lúa ở Thiệu Viên ngày càng gắn bó với mô hình liên kết. Các dòng sản phẩm gạo của HTX được sản xuất đồng bộ, chất lượng tốt, ổn định. Hiện HTX đã xây dựng được hai vùng sản xuất đạt tiêu chuẩn VietGAP, gồm vùng sản xuất gạo Vân Đài 25ha và vùng sản xuất gạo Viên Nội 10ha.
Sản phẩm gạo Vân Đài của HTX đã được công nhận OCOP 3 sao năm 2023 nên giá bán luôn duy trì ở mức tốt (khoảng 20.000 - 21.000 đồng/kg), gạo Vân Nội có giá bán trung bình 15.000 - 16.000 đồng/kg. Đặc biệt, những bao gạo của HTX không còn bán theo kiểu “gạo quê” vô danh như trước. Trên bao bì có tem truy xuất nguồn gốc, mã QR, thông tin vùng trồng và quy trình sản xuất nên thuận lợi tiếp cận được nhiều doanh nghiệp lớn thu mua.
Giữ nông dân ở lại với ruộng đồng
Điều ông Dũng cũng như ban quản trị HTX trăn trở nhất hiện nay không phải sản lượng mà làm sao để người dân muốn gắn bó với ruộng đồng. Bởi vậy, trong định hướng, HTX xác định không chỉ làm dịch vụ đơn thuần mà hướng tới xây dựng chuỗi liên kết sản xuất bền vững, giúp người dân có lợi nhuận ổn định hơn.
Những năm gần đây, HTX liên tục mở các lớp tập huấn kỹ thuật, phối hợp với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, Trung tâm Khuyến nông tỉnh chuyển giao khoa học công nghệ cho nông dân. Nhiều thành viên còn được hỗ trợ vay vốn để đầu tư sản xuất.
Theo định hướng của xã Thiệu Trung giai đoạn 2025 - 2030, địa phương sẽ phát triển 200ha lúa năng suất, chất lượng cao, ứng dụng công nghệ hiện đại. Riêng HTX Thiệu Viên đăng ký thực hiện 70ha. Đó không chỉ là mục tiêu về diện tích mà còn là tham vọng thay đổi cách làm nông nghiệp ở một vùng quê thuần nông. Bên cạnh đó, HTX dự kiến xây dựng hơn 6.000m2 nhà màng, nhà lưới để phát triển nông nghiệp công nghệ cao…
Những nỗ lực và đóng góp ấy đã giúp HTX Dịch vụ nông nghiệp Thiệu Viên trở thành một trong những mô hình tiêu biểu của Thanh Hóa. Năm 2026, HTX được Liên minh HTX Việt Nam trao tặng giải Ngôi sao HTX “CoopStar Awards”. Trước đó, HTX nhận được nhiều cờ thi đua, bằng khen vì những đóng góp trong phát triển nông nghiệp, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất.
Nhưng theo ông Dũng, phần thưởng lớn nhất với những người làm HTX ở đây nằm ở một điều giản dị hơn: Người dân vẫn còn muốn giữ lấy ruộng đồng như một sinh kế lâu dài thay vì bỏ lại phía sau để đi tìm việc nơi khác. Những cánh đồng từng manh mún nay nối liền thành vùng sản xuất lớn. Mỗi mùa gặt, người dân không còn đứng giữa đồng lo lúa mất giá…
Nguồn: Phi Yến Báo Nông nghiệp và Môi trường
