Đoàn công tác Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng tỉnh Khánh Hòa khảo sát thực địa, ghi nhận sự đổi thay tích cực, thống nhất phương án gỡ vướng dứt điểm tại Quán Thẻ.
Nhìn lại nguyên nhân nhiễm mặn và cơ sở pháp lý
Sáng ngày 5/8, Đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường do Thứ trưởng Võ Văn Hưng dẫn đầu đã có buổi làm việc với UBND tỉnh Khánh Hòa về tình hình nhiễm mặn thuộc dự án muối Quán Thẻ.
Tại cuộc họp, ông Võ Quang Lãm, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa đã báo cáo nguyên nhân nhiễm mặn đất, nước mặt và nước ngầm tại đồng muối Quán Thẻ dựa trên Đề tài khoa học cấp tỉnh (nghiệm thu năm 2014) và Báo cáo ĐTM dự án điều chỉnh đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phê duyệt năm 2017.
Theo báo cáo, tình trạng nhiễm mặn tại khu vực Quán Thẻ xuất phát từ sự kết hợp của nhiều nguyên nhân. Về mặt tự nhiên, đây là vùng địa hình trũng với cấu trúc trầm tích gồm cát, sét, bụi, sạn sỏi kết hợp các khe nứt nên rất dễ thấm và lan truyền mặn. Thời tiết khô nóng kéo dài cùng mùa mưa ngắn làm giảm khả năng tự rửa mặn của nguồn nước ngầm, trong khi các khu dân cư thuộc thôn Quán Thẻ 1, 2, 3 và một phần thôn Lạc Tiến nằm xen kẽ ngay trong cánh đồng muối.
Về quá trình triển khai dự án ở giai đoạn đầu từ năm 2000 do Tổng Công ty Muối Việt Nam làm chủ đầu tư, việc đưa khu dự trữ nước biển lên vị trí trên cao chưa tính toán đầy đủ các phương án kỹ thuật chống thấm. Lớp lót đáy tại các hồ chứa không hiệu quả gây thấm dọc, hệ thống mương tiêu thoát nước xuống cấp và sự cố vỡ bờ bao hồ chứa vào tháng 10/2009 khiến nước mặn tràn trực tiếp vào khu dân cư, ngấm sâu xuống tầng đất và nước ngầm.
Từ năm 2010, dự án được chuyển giao cho Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển sản xuất Hạ Long (nay là
Công ty Cổ phần Muối Cà Ná Ninh Thuận) tiếp quản và vận hành. Xét theo tiến trình lịch sử triển khai, thời điểm chuyển đổi chủ đầu tư và các hồ sơ pháp lý hiện có, báo cáo của tỉnh khẳng định chưa đủ cơ sở khoa học, pháp lý và chứng cứ để xác định doanh nghiệp này là chủ thể chịu trách nhiệm chính đối với toàn bộ khoản chi bồi thường, hỗ trợ nhiễm mặn cho các hộ dân với tổng số tiền hơn 97,9 tỷ đồng. Phía doanh nghiệp cũng đã có văn bản cam kết sẽ hoàn trả toàn bộ khoản kinh phí bồi thường này vào ngân sách Nhà nước nếu cơ quan có thẩm quyền sau này thanh tra, kiểm tra hoặc điều tra kết luận nguyên nhân gây nhiễm mặn do công ty gây ra.
GS.TS Nguyễn Quốc Dũng, Chủ tịch Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam - chuyên gia tham gia đoàn công tác đã thẳng thắn nêu nhận định sau khi khảo sát thực tế. Theo GS.TS Nguyễn Quốc Dũng, cảm quan thực tế của đoàn công tác khi xuống thực địa cho thấy môi trường sinh thái hiện nay tốt hơn rất nhiều so với trước đây. Hạ tầng đã được sửa chữa, cây cỏ phát triển tốt và đời sống người dân không còn bị ảnh hưởng nặng nề như giai đoạn cũ. Hiện nay bà con hoàn toàn không còn thiếu nước sinh hoạt, đời sống đã đi vào ổn định.
Bức tranh kinh tế - xã hội đổi thay tích cực
Ông Nguyễn Tấn Lộc, Phó Chủ tịch UBND xã Thuận Nam cho biết, khu vực dự án hiện nay (trước đây thuộc xã Phước Minh) có tổng diện tích hơn 7.700 ha. Sau khi thực hiện chủ trương sáp nhập, địa phương hiện còn 2 thôn là thôn Quán Thẻ (sáp nhập từ Quán Thẻ 1 và Quán Thẻ 2) và thôn Lạc Tiến (sáp nhập từ Quán Thẻ 3 và Lạc Tiến), với tổng cộng 1.155 hộ và 4.592 nhân khẩu.
Theo ông Nguyễn Tấn Lộc, bức tranh kinh tế - xã hội tại đây đã có những bước chuyển biến rất rõ nét. Toàn khu vực hiện chỉ còn 10 hộ nghèo và 24 hộ cận nghèo, đưa tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 0,9%. Cơ cấu ngành nghề chuyển dịch tích cực với 30% thuộc lĩnh vực thương mại - dịch vụ, 40% lao động làm việc tại các khu công nghiệp hoặc địa phương khác, 30% còn lại làm nông nghiệp, chăn nuôi và lao động tự do.
Nhờ nguồn vốn hỗ trợ hơn 97 tỷ đồng, toàn bộ 1.155 hộ dân trong khu vực đều đã được sử dụng nước sạch từ hệ thống nước máy. Hạ tầng giao thông đường nhựa, đường bê tông được đầu tư đồng bộ, kết nối cao tốc với cảng biển, tạo dư địa phát triển lớn. Khu tái định cư đã hoàn thiện đầy đủ hạ tầng điện, nước, chiếu sáng và đường xá. Hiện nay việc nhiễm mặn không còn là điểm nóng phức tạp.
Cũng theo ông Nguyễn Tấn Lộc, về sinh kế tại chỗ, người dân địa phương tham gia làm việc ở nhiều nhóm dự án. Trong đó, riêng lĩnh vực sản xuất muối có hơn 100 lao động địa phương và dự án Thông Thuận có hơn 120 lao động. Định hướng của địa phương và nguyện vọng của người dân là tiếp tục đẩy nhanh giải phóng mặt bằng các cụm công nghiệp Phước Minh 1, 2, 3 để thu hút đầu tư, tạo thêm việc làm bền vững.
Đại diện Công ty Cổ phần Muối Cà Ná Ninh Thuận bổ sung thêm, bên cạnh 100 lao động trực tiếp tại dự án muối, tổng số công nhân trong biên chế của công ty (tính cả nhà máy và mảng bán lẻ) hiện khoảng 400 người. Hàng năm, công ty vẫn dành hàng chục tỷ đồng để duy tu, sửa chữa các công trình hạ tầng công cộng như đường xá, hệ thống cấp thoát nước phục vụ dân sinh xung quanh.
Còn ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cho rằng, qua kiểm tra thực tế, đoàn công tác hoàn toàn thống nhất với UBND tỉnh Khánh Hòa về việc chưa xác định được chủ thể gây ra sự cố nhiễm mặn là do doanh nghiệp tiếp quản sau này.
Quyết tâm giải quyết dứt điểm vụ việc kéo dài
Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng khẳng định Bộ hoàn toàn đồng tình với ý kiến, kết luận và đề xuất của tỉnh Khánh Hòa.
Thứ trưởng nêu rõ tinh thần làm việc xuyên suốt là khách quan, trung thực và trách nhiệm cao nhất, cùng đồng hành với địa phương để đối diện thực tế và gỡ vướng triệt để. Mục tiêu cốt lõi là bảo đảm đời sống nhân dân ngày càng tốt hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển sản xuất, đóng góp cho ngân sách và thúc đẩy kinh tế - xã hội vùng.
Đánh giá cao tỉnh Khánh Hòa trong việc nghiêm túc triển khai Thông báo kết luận số 232 của Phó Thủ tướng Chính phủ, Thứ trưởng Võ Văn Hưng ghi nhận tỉnh đã thực hiện đúng quy trình bài bản, hoàn thành việc nộp hoàn trả ngân sách hơn 200 tỷ đồng, đồng thời sử dụng khoản kinh phí 97 tỷ đồng đúng đối tượng và mục tiêu, mang lại hiệu quả rõ rệt về hạ tầng và dân sinh.
Để hoàn thiện báo cáo trình Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15/8, Thứ trưởng đề nghị tỉnh Khánh Hòa và các cơ quan chuyên môn tập trung vào 3 nhóm nội dung chính: Khai thác, làm rõ các dữ liệu thực tế về sinh kế nhân dân và hiệu quả nguồn vốn hỗ trợ; thống nhất quan điểm chỉ đạo và hoàn thiện hồ sơ pháp lý liên quan; có kiến nghị cụ thể nhằm vừa bảo đảm tính thượng tôn pháp luật, vừa khuyến khích, bảo vệ nguồn lực phát triển kinh tế địa phương.
Ông Trịnh Minh Hoàng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa bày tỏ cảm ơn Thứ trưởng Võ Văn Hưng và đoàn công tác đã làm việc khẩn trương, sát sao. Ông Trịnh Minh Hoàng cho biết, ngay trong buổi sáng 5/8, đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với đoàn công tác hoàn thiện và ký biên bản làm việc, đồng thời tập trung làm rõ 3 nội dung còn lại trước ngày 7/8 để hoàn thiện báo cáo gửi Bộ tổng hợp trình Văn phòng Chính phủ, quyết tâm giải quyết dứt điểm vụ việc kéo dài nhiều năm qua.
Nguồn: Kim Sơn Báo Nông nghiệp và Môi trường
