‘Gỡ khó’ cho HTX nông nghiệp: [Bài cuối] ‘Trợ lực’ chính sách

Từ những HTX chủ động đổi mới cách làm, bài toán tiếp theo là tạo môi trường, chính sách và nguồn lực phù hợp để các mô hình hiệu quả phát triển bền vững.

Tạo 'bệ đỡ' cho HTX

Những HTX chủ động đổi mới cách làm đang cho thấy hiệu quả của việc lấy thị trường làm định hướng, đẩy mạnh chế biến và tổ chức lại sản xuất. Tuy nhiên, để những mô hình này phát triển ở quy mô lớn hơn, rất cần sự hỗ trợ về vốn, hạ tầng, nhân lực và thị trường. Đây cũng là cơ sở để Quảng Ngãi điều chỉnh cách hỗ trợ, hướng nguồn lực vào những khâu HTX khó tự giải quyết.

Tại HTX Sản xuất và Kinh doanh Nấm Đức Nhuận (xã Long Phụng, tỉnh Quảng Ngãi), các chính sách hỗ trợ về vốn, đào tạo kỹ thuật, đầu tư cơ sở hạ tầng và máy móc đã giúp HTX có thêm điều kiện duy trì, mở rộng sản xuất. Theo ông Lê Giang Phong, Giám đốc HTX, với những đơn vị đang trong quá trình phát triển, sự đồng hành của các sở, ngành và tổ chức đoàn thể có ý nghĩa quan trọng, nhất là trong giai đoạn hoàn thiện sản phẩm, nâng năng lực chế biến và tìm kiếm thị trường.

HTX Sản xuất Nông Lâm nghiệp và Thương mại Dịch vụ Sơn Bua (xã Sơn Tây Thượng) cũng từng bước nâng năng lực sản xuất nhờ các chương trình hỗ trợ xúc tiến thương mại, đầu tư máy móc, thiết bị và phát triển sản phẩm OCOP. Việc tham gia các chương trình kết nối cung cầu giúp HTX có thêm cơ hội tiếp cận hệ thống phân phối, mở rộng thị trường ngoài địa phương.

“Thời gian tới, chúng tôi mong chính quyền quan tâm hơn đến các HTX miền núi trong tiếp cận chương trình mục tiêu quốc gia và nguồn vốn vay ưu đãi. HTX cũng rất cần được hỗ trợ về đất đai để làm trụ sở, nhà xưởng và phát triển vùng nguyên liệu tập trung.

Bên cạnh đó, cần đầu tư, cải thiện giao thông đến các vùng sản xuất, bởi đường sá khó khăn đang làm tăng chi phí vận chuyển, gây khó cho việc thu mua, bao tiêu sản phẩm và mở rộng sản xuất của HTX”, bà Lê Thị Ánh, Giám đốc HTX Sản xuất Nông Lâm nghiệp và Thương mại Dịch vụ Sơn Bua chia sẻ.

Những yêu cầu từ cơ sở đặt ra bài toán không chỉ hỗ trợ HTX “có thêm nguồn lực”, mà phải hỗ trợ đúng khâu để nguồn lực đó tạo ra năng lực mới. Theo ông Nguyễn Quang Hòa, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Ngãi, giai đoạn 2026 - 2030, phát triển kinh tế tập thể, HTX nông nghiệp được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, gắn với đổi mới tổ chức sản xuất, cơ cấu lại ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới.

UBND tỉnh Quảng Ngãi đã phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026 - 2030. Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tham mưu UBND tỉnh ban hành Đề án củng cố, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế tập thể, HTX nông nghiệp giai đoạn này, dự kiến hoàn thành trong tháng 9/2026.

“HTX được xác định là nhân tố nòng cốt trong tổ chức sản xuất nông nghiệp; Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, hoàn thiện chính sách và hỗ trợ nguồn lực ban đầu. HTX phải từng bước chuyển từ cung ứng dịch vụ đơn thuần sang dịch vụ tổng hợp, gắn với vùng nguyên liệu tập trung, liên kết sản xuất và tiêu thụ theo chuỗi giá trị”, ông Hòa nói.

Cũng theo ông Hòa, một trong những nội dung trọng tâm sẽ được tháo gỡ là năng lực quản trị và nhân lực. Dự kiến giai đoạn tới, tỉnh dành 6 tỷ đồng tổ chức 10 lớp đào tạo sơ cấp nghề Giám đốc HTX nông nghiệp cho khoảng 300 học viên; đồng thời bố trí 2 tỷ đồng cho các lớp tập huấn chuyên sâu về kế toán điện tử, tiếp thị số, mã số vùng trồng, vùng nuôi và ứng dụng AI trong điều hành.

Cùng với con người là vốn và hạ tầng. Định hướng của ngành nông nghiệp tỉnh là hỗ trợ đầu tư các công trình thiết yếu như đường giao thông nội đồng, kênh mương, kho bảo quản, nhà xưởng phân loại, sơ chế, chế biến và máy móc cơ giới hóa. Đồng thời, hỗ trợ HTX tích tụ đất đai, dồn điền đổi thửa để hình thành vùng sản xuất tập trung, đồng bộ quy trình và lịch thời vụ.

Từ cách tiếp cận này, chính sách không chỉ hướng đến việc “cho HTX một khoản hỗ trợ”, mà tạo điều kiện để HTX hình thành năng lực sản xuất, quản trị và thị trường. Đây cũng là cơ sở để tỉnh lựa chọn, hỗ trợ và nhân rộng những mô hình có khả năng phát triển, thay vì dàn trải nguồn lực cho tất cả các HTX.

'Gỡ nút thắt', mở đường phát triển

Một trong những điểm nghẽn lớn của HTX hiện nay là khả năng tiếp cận vốn. Ông Nguyễn Văn Chung, Phó Giám đốc Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Quảng Ngãi cho biết, thời gian tới, đơn vị sẽ phối hợp với Liên minh HTX, các sở, ngành và chính quyền cơ sở rà soát, phân loại HTX theo năng lực quản trị, phương án sản xuất kinh doanh, nhu cầu vốn và khả năng trả nợ để có cách hỗ trợ phù hợp.

Cùng với đó, ngân hàng sẽ tăng cường hỗ trợ HTX hoàn thiện hồ sơ vay vốn, từ xây dựng phương án sản xuất kinh doanh, quản lý dòng tiền đến hoàn thiện hồ sơ pháp lý về tài sản. Với những dự án có nhu cầu vốn lớn vượt khả năng của tín dụng chính sách, cần kết hợp nhiều nguồn lực gồm vốn tự có, vốn góp của thành viên, Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX, tín dụng thương mại và các chương trình hỗ trợ của Nhà nước.

“Để HTX tiếp cận vốn thuận lợi hơn, trước hết cần tiếp tục bổ sung nguồn vốn ngân sách địa phương ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội, qua đó mở rộng nguồn lực tín dụng chính sách. Cùng với đó, cần hỗ trợ HTX hoàn thiện hồ sơ pháp lý về tài sản, nhất là đất đai, nhà xưởng; hỗ trợ xây dựng phương án sản xuất kinh doanh, báo cáo tài chính và quản trị dòng tiền.

Việc hỗ trợ vốn cũng cần phân tầng, không nên kỳ vọng một nguồn vốn đáp ứng toàn bộ nhu cầu, mà cần kết hợp giữa Ngân hàng Chính sách xã hội, Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX, ngân hàng thương mại, vốn tự có và các chương trình hỗ trợ khác. Đồng thời, cần xây dựng danh mục HTX có tiềm năng để kết nối tín dụng, ưu tiên những đơn vị có OCOP, chuỗi liên kết, vùng nguyên liệu, hợp đồng đầu ra và khả năng tạo việc làm”, ông Chung nói.

Trao đổi về vấn đề phát triển kinh tế HTX trên địa bàn, ông Đỗ Tâm Hiển, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi cho biết, trong thời gian tới, tỉnh này sẽ chuyển từ cách hỗ trợ một số nội dung sang hỗ trợ cả chuỗi giá trị. Nhà nước không làm thay HTX nhưng có thể tạo môi trường, kết nối các chủ thể và hỗ trợ những khâu mà HTX khó tự thực hiện.

Theo đó, tỉnh sẽ thúc đẩy tích tụ đất đai theo hướng người dân vẫn làm chủ đất nhưng HTX là chủ thể tổ chức sản xuất quy mô lớn, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và liên kết doanh nghiệp. Cùng với việc cụ thể hóa các chính sách theo Luật HTX năm 2023, Quảng Ngãi sẽ bố trí nguồn lực làm vốn mồi, đào tạo đội ngũ quản trị, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và tăng cường nguồn lực cho Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX.

Đối với thị trường, các sở, ngành và địa phương sẽ tăng cường kết nối HTX với doanh nghiệp, nhà phân phối, hệ thống bán lẻ và các sàn thương mại điện tử; đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá OCOP và sản phẩm đặc trưng. Từ đó hình thành mối quan hệ 3 bên: HTX là trung tâm tổ chức sản xuất của nông dân, doanh nghiệp tham gia từ đầu vào đến chế biến, tiêu thụ, còn Nhà nước tạo cơ chế và môi trường thuận lợi.

Ngoài ra, Quảng Ngãi sẽ phân loại HTX để có cách hỗ trợ phù hợp, thay vì áp dụng một chính sách chung. Một số HTX có tiềm năng sẽ được lựa chọn làm điểm về tích tụ đất đai, tổ chức sản xuất theo hướng “3 chung”: chung đầu vào, chung quy trình sản xuất và chung thị trường tiêu thụ, sau đó nhân rộng những mô hình hiệu quả. Những HTX không đáp ứng yêu cầu, hoạt động cầm chừng sẽ được xử lý theo quy định.