Đưa công nghệ vào chế biến, nâng giá trị cây sen

Từ cây sen quê nhà, anh Phan Thanh Sơn, Giám đốc HTX Nông nghiệp hữu cơ Thanh Sơn (xã Quảng Trạch) đã ứng dụng công nghệ, phát triển các sản phẩm chế biến sâu.

Tìm đầu ra cho cây sen quê nhà

Sinh ra và lớn lên tại thôn Pháp Kệ, xã Quảng Trạch, tỉnh Quảng Trị, anh Phan Thanh Sơn hiểu rõ những khó khăn của người dân trong sản xuất nông nghiệp. Phần lớn hộ gia đình ở địa phương sống dựa vào trồng lúa, nhưng thu nhập chưa cao, đầu ra nông sản thiếu ổn định. Mong muốn phát triển kinh tế ngay trên quê hương, anh tìm hiểu những cây trồng phù hợp với điều kiện đất đai và có khả năng sản xuất hàng hóa.
Sau thời gian tìm hiểu, anh chọn cây sen. Tuy nhiên, khi bắt tay vào sản xuất, anh nhận ra việc trồng sen mới chỉ là bước đầu. Năm 2017, sản phẩm sen hạt của gia đình thường xuyên gặp khó khăn trong tiêu thụ, giá bán phụ thuộc vào thương lái. Có thời điểm, dù đã bỏ nhiều công sức chăm sóc, người trồng vẫn phải bán với giá thấp. Theo anh Sơn, nếu chỉ bán nguyên liệu tươi thì khó nâng cao hiệu quả kinh tế. Muốn giữ được giá trị của cây sen, phải tìm cách chế biến thành những sản phẩm có thể tiêu thụ lâu dài hơn.

Nghĩ là làm, anh bắt đầu tìm hiểu máy móc, kỹ thuật chế biến và thử nghiệm các sản phẩm từ sen. Năm 2018, cơ sở sản xuất hạt sen Thanh Sơn được thành lập. Những ngày đầu, anh vừa làm vừa học hỏi, từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất. Quá trình gây dựng vùng nguyên liệu cũng không ít lần gặp trở ngại, có năm sen mất trắng do lũ trái mùa. Sau mỗi vụ, anh lại cải tạo ao trồng, lựa chọn giống và điều chỉnh cách chăm sóc để duy trì sản xuất.
Đến năm 2020, anh Sơn cùng một số hộ dân thành lập tổ hợp tác sản xuất sen thương phẩm. Năm 2023, anh vận động thêm 8 thành viên thành lập HTX Nông nghiệp hữu cơ Thanh Sơn, mở rộng quy mô sản xuất và liên kết với người dân trong vùng.
Hiện HTX có 5ha trồng sen, đồng thời liên kết với hàng chục hộ dân phát triển thêm 10ha vùng nguyên liệu. Để chủ động chế biến, đơn vị đầu tư khoảng 300 triệu đồng mua sắm máy móc, thiết bị. HTX khai thác nhiều bộ phận của cây sen, từ hạt, lá, hoa đến củ sen, để làm ra các mặt hàng như hạt sen khô, tim sen, trà lá sen túi lọc, hoa sen sấy khô, trà ướp hoa sen, tinh bột củ sen, tinh dầu sen và nước cất hoa sen.
Thay vì thu hoạch đến đâu bán tươi đến đó, nguồn sen được đưa vào chế biến thành nhiều mặt hàng khác nhau. Cách làm này giúp HTX tận dụng nguyên liệu tốt hơn, giảm sự phụ thuộc vào đầu ra của sen tươi và mùa vụ.

Từ máy chưng cất đến dự án Sen Biotech

Trong số các sản phẩm đang phát triển, tinh dầu và nước cất hoa sen là hướng đi được anh Sơn dành nhiều sự quan tâm. Hoa sen sau khi thu hoạch có thời gian bảo quản không dài, trong khi khả năng tiêu thụ hoa tươi còn phụ thuộc vào nhu cầu thị trường. Nếu chỉ bán hoa, phần nguyên liệu không tiêu thụ kịp sẽ khó tận dụng hết.

Năm 2025, thông qua một dự án của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc (KOICA), HTX được hỗ trợ hệ thống chưng cất tinh dầu hoa sen. Từ thiết bị này, anh Sơn phát triển dự án “Sen Biotech - ứng dụng công nghệ trong chế biến tinh dầu và nước cất hoa sen”.

Dự án tập trung vào việc kiểm soát quy trình chưng cất. Hệ thống có tủ điều khiển thông minh, hỗ trợ kiểm soát nhiệt độ, thời gian và tự động hóa một số công đoạn. Nguyên liệu sau xử lý được đưa qua các bước gia nhiệt, ngưng tụ và tách tinh dầu để tạo ra sản phẩm.
Việc đưa thiết bị vào sản xuất giúp HTX có điều kiện kiểm soát các công đoạn tốt hơn, đồng thời phục vụ quá trình nghiên cứu, thử nghiệm tinh dầu và nước cất từ hoa sen. Với anh Sơn, đây là cách tận dụng thêm nguồn nguyên liệu vốn khó tiêu thụ hết trong thời gian ngắn, thay vì để hoa sen chỉ phục vụ thị trường hoa tươi.
Tuy nhiên, để đưa sản phẩm ra thị trường với quy mô ổn định, HTX vẫn còn nhiều việc phải làm. Quy trình chưng cất cần tiếp tục được thử nghiệm, chất lượng sản phẩm phải được đánh giá và xây dựng tiêu chuẩn phù hợp. Bên cạnh đó là bài toán tìm kiếm khách hàng, xây dựng kênh phân phối để sản phẩm có đầu ra lâu dài.

Dự án Sen Biotech được Ban Bí thư Trung ương Đoàn lựa chọn vào top 30 dự án tham gia vòng chung kết toàn quốc Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026. Cũng trong năm này, anh Phan Thanh Sơn được trao Giải thưởng Lương Định Của và tham gia chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên năm 2026, với chủ đề “Phát huy vai trò thanh niên Việt Nam trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm”.
Song song với đầu tư máy móc, HTX cũng tìm cách đưa sản phẩm đến gần người mua hơn thông qua mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử. Đây là những kênh bán hàng được đơn vị sử dụng để giới thiệu các mặt hàng từ sen, tiếp cận khách hàng ngoài địa phương.
Hiện HTX Nông nghiệp hữu cơ Thanh Sơn đạt doanh thu bình quân khoảng 1,5 tỷ đồng/năm, tạo việc làm cho khoảng 30 lao động địa phương. Vào mùa sen, đơn vị còn thuê học sinh, sinh viên tham gia một số công việc chế biến phù hợp, giúp các em có thêm thu nhập.

Bí thư Đoàn xã Quảng Trạch Phạm Anh Dũng đánh giá, anh Phan Thanh Sơn là thanh niên năng động, mạnh dạn lựa chọn cây sen để khởi nghiệp, đồng thời chủ động liên kết với người dân và đầu tư máy móc phục vụ chế biến. Mô hình của HTX đã tạo thêm việc làm, giúp người dân có thêm đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp địa phương.

Từ một cơ sở chế biến hạt sen quy mô nhỏ, HTX Thanh Sơn hiện đã phát triển thành mô hình sản xuất với nhiều mặt hàng khác nhau. Dự án Sen Biotech là bước tiếp theo trong quá trình tìm kiếm hướng chế biến mới. Dù còn phải hoàn thiện chất lượng và thị trường tiêu thụ, nhưng việc ứng dụng công nghệ vào xử lý hoa sen mở thêm cách khai thác nguồn nguyên liệu tại địa phương.

Nguồn: Thanh Tâm Báo Nông nghiệp và Môi trường
Chi tiết bài báo xem tại đây


© Bản quyền thuộc về Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn - Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Đ/c: Số 02 Ngọc Hà, Ba Đình, TP. Hà Nội.

Chịu trách nhiệm: Ông Lê Đức Thịnh - Cục Trưởng

Tel: 024.38438794 / Fax: 024.38438791 / Email: cucktht@gmail.com

Technology Supported by ECPVietnam