Cà phê Sơn La tăng tốc chuẩn hóa để đáp ứng EUDR

Sơn La đang đẩy nhanh xây dựng và chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng cà phê, tạo nền tảng truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng EUDR.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) vừa phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La tổ chức cuộc họp công - tư về cơ chế chia sẻ thông tin, cơ sở dữ liệu liên quan vùng trồng cà phê nhằm chuẩn bị thực hiện Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Gỡ điểm nghẽn dữ liệu vùng trồng

Tại cuộc họp, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật giới thiệu hệ thống cơ sở dữ liệu vùng trồng và truy xuất nguồn gốc theo quy định EUDR đang được xây dựng ở quy mô quốc gia.

Từ tháng 1/2024, hệ thống được triển khai thí điểm tại các tỉnh Lâm Đồng và Đắk Lắk, với hơn 151.000 ha cà phê đã được thu thập dữ liệu. Đến nay, hệ thống cơ bản hoàn thiện, được cài đặt trên máy chủ của Cục Chuyển đổi số để chạy thử nghiệm và đánh giá an toàn thông tin trước khi chính thức vận hành.

Hệ thống gồm ba thành phần cốt lõi: cơ sở dữ liệu vùng trồng cà phê, cơ sở dữ liệu rừng EUDR và hệ thống truy xuất nguồn gốc EUDR. Bên cạnh đó là các công cụ quản trị, phân quyền truy cập, khảo sát và cập nhật thông tin ngoài thực địa, giúp dữ liệu được quản lý thống nhất, có thể kiểm tra và truy xuất.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La, toàn tỉnh hiện có 36.397 ha cà phê, sản lượng cà phê nhân năm 2026 ước đạt khoảng 40.000 tấn. Trong đó, 35.465 lượt ha đã được cấp các chứng nhận sản xuất cà phê bền vững và tương đương; 543,7 ha sản xuất theo hướng hữu cơ. Toàn tỉnh có 28 doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia sản xuất, chế biến cà phê.

Để triển khai EUDR, Sơn La đã thành lập Nhóm công tác công - tư cấp tỉnh; ký biên bản ghi nhớ hợp tác xây dựng mô hình thí điểm sản xuất cà phê bền vững, tuân thủ EUDR tại hai xã Mường Chanh và Nậm Lầu. Đến nay, hơn 3.000 ha cà phê tại hai xã đã được thu thập dữ liệu. Tỉnh cũng tổ chức một lớp tập huấn giảng viên nguồn TOT, 5 lớp tập huấn TOF cho gần 300 học viên và 86 lớp hướng dẫn sản xuất cà phê tuân thủ EUDR cho hơn 2.500 lượt nông dân.

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, hệ thống cơ sở dữ liệu vùng trồng do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp xây dựng là nền tảng dùng chung, nhằm hỗ trợ các địa phương và doanh nghiệp thực hiện EUDR, không mang tính bắt buộc. Sau khi hoàn thiện và công bố chính thức, hệ thống sẽ được cung cấp miễn phí, phân cấp cho các địa phương quản lý, cập nhật và khai thác dữ liệu thuộc phạm vi địa bàn.

Theo ông Mạnh, các doanh nghiệp có thể tích hợp dữ liệu vùng nguyên liệu đã xây dựng vào hệ thống chung thay vì phải thu thập lại từ đầu. Sau khi hoàn tất đánh giá an toàn thông tin, cơ sở dữ liệu này sẽ được tích hợp vào hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tạo nền tảng thống nhất trong quản lý và chứng minh nguồn gốc sản phẩm xuất khẩu sang thị trường EU.

Liên kết để cùng đáp ứng EUDR

Ông Vũ Việt Thắng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Phúc Sinh Sơn La cho biết, khoảng 60% sản lượng cà phê hàng năm của doanh nghiệp được xuất khẩu sang thị trường châu Âu. Để đáp ứng yêu cầu của EUDR, doanh nghiệp đã tập huấn cho toàn bộ hộ nông dân liên kết và định vị GPS được 65% số mảnh vườn, phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Thắng, doanh nghiệp sẵn sàng chia sẻ dữ liệu vùng nguyên liệu với cơ quan quản lý để tích hợp vào hệ thống chung. Tuy nhiên, cần sớm thống nhất cơ chế quản lý, cập nhật, khai thác và sử dụng dữ liệu, hạn chế tình trạng trùng lặp giữa các doanh nghiệp. Việc thực hiện EUDR đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người sản xuất, bởi chỉ một lô hàng không đáp ứng quy định cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín của ngành cà phê Việt Nam trên thị trường EU.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc HTX Cà phê Bích Thao đề nghị sớm thống nhất cơ chế quản lý và hướng dẫn thực hiện từ Trung ương đến địa phương. Theo ông Thao, Sơn La có nhiều vùng cà phê truyền thống được hình thành ổn định từ trước năm 2020. Vì vậy, tỉnh có thể ưu tiên rà soát, hoàn thiện hồ sơ đối với các vùng sản xuất lâu năm, đã hình thành trước mốc thời gian theo yêu cầu của EUDR, tạo nền tảng mở rộng trên phạm vi toàn tỉnh.

Ông Thao cũng đề nghị đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện cơ sở dữ liệu trước thời điểm EUDR chính thức áp dụng, tránh ảnh hưởng đến hoạt động thu mua, xuất khẩu của doanh nghiệp và đầu ra của người trồng cà phê.

Theo TS Hà Công Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sơn La là một trong những địa phương triển khai đúng hướng trong quá trình thích ứng EUDR. Việc huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân trong xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng đã tạo nền tảng quan trọng để đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường, mở ra cơ hội nâng cao năng lực quản trị ngành cà phê theo hướng minh bạch, hiện đại và bền vững.

Ông Hà Công Tuấn đề nghị tỉnh khẩn trương tổng kết mô hình thí điểm về thiết lập cơ sở dữ liệu vùng trồng cà phê tại hai xã Mường Chanh và Nậm Lầu; sớm ban hành quy trình làm sạch dữ liệu, phân loại vùng trồng theo ba nhóm “xanh, vàng, đỏ”; xử lý các trường hợp chồng lấn giữa đất lâm nghiệp, đất sản xuất cà phê và các loại đất khác.

Đồng thời, tận dụng nguồn dữ liệu do các doanh nghiệp đã thu thập, trên cơ sở rà soát, chuẩn hóa, bổ sung thông tin còn thiếu nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí. Đẩy nhanh số hóa bản đồ vùng trồng, huy động lực lượng thu thập dữ liệu đồng bộ tại các vùng sản xuất còn lại.

Phát biểu kết luận cuộc họp, ông Dương Gia Định, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La nhấn mạnh, EUDR không chỉ là một hàng rào kỹ thuật mà còn là động lực thúc đẩy ngành cà phê Sơn La chuyển đổi theo hướng sản xuất xanh, nâng cao năng lực quản trị, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND các xã tăng cường tuyên truyền quy định EUDR đến người sản xuất; rà soát hiện trạng đất đai, xác định rõ các vùng “xanh, vàng, đỏ”; cập nhật tọa độ vùng trồng và phối hợp với cơ quan chuyên môn xây dựng dữ liệu đến từng hộ sản xuất.

Các doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị thu mua, xuất khẩu chủ động thu thập, chia sẻ dữ liệu vùng nguyên liệu đã có để tích hợp vào hệ thống chung; đồng thời phối hợp kiểm soát nguồn nguyên liệu, không thu mua cà phê tại những khu vực có nguy cơ vi phạm quy định về bảo vệ rừng.

Các đơn vị chuyên môn đẩy nhanh số hóa bản đồ, hoàn thiện cơ sở dữ liệu theo lộ trình; phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các tổ chức, dự án tiếp tục hỗ trợ Sơn La về chuyên môn, công nghệ và nguồn lực để sớm hoàn thành cơ sở dữ liệu vùng trồng, đáp ứng yêu cầu của EUDR.

Nguồn: Nguyễn Nga Báo Nông nghiệp và Môi trường

Chi tiết bài báo xem tại đây