Sự chuyển dịch từ mô hình kinh tế nông nghiệp truyền thống sang kinh tế số đòi hỏi các Hợp tác xã (HTX) phải bóc tách từng khâu quản lý, xác định rõ đâu là giai đoạn bắt buộc phải số hóa để minh bạch hóa nguồn gốc và tối ưu hóa chi phí vận hành, giúp nông sản Việt thoát khỏi cái bẫy "nhỏ lẻ" để bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đó là nội dung được nhiều đại biểu nêu tại Hội thảo “Chia sẻ kinh nghiệm và giải pháp đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực khu vực kinh tế tập thể lĩnh vực nông nghiệp giai đoạn 2026–2030”, do Cục Kinh tế hợp tác và PTNT (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Liên đoàn Hợp tác xã Raiffeisen - Cộng hòa Liên bang Đức tại Việt Nam (DGRV) tổ chức tại Hà Nội mới đây.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và PTNT, lực lượng HTX nói chung và các HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp đang đứng trước nhiều thay đổi về vị trí, vai trò và yêu cầu mới. Trong đó, các HTX ngày càng được kỳ vọng không chỉ cung cấp dịch vụ tiện ích cho thành viên, mà phải tổ chức sản xuất, tập hợp nguồn lực, xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết với doanh nghiệp, tham gia chuỗi giá trị, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm...
Cùng với đó, nông nghiệp hiện nay đang trong bối cảnh chuyển mạnh theo hướng ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, sản xuất xanh, nâng cao chất lượng và khả năng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Do đó, các HTX không chỉ phải thay đổi tư duy, mà cần phải thay đổi năng lực điều hành, cách làm việc từ đội ngũ quản trị, thành viên đến người lao động... “HTX thay đổi thì con người của HTX cũng phải thay đổi. Và khi yêu cầu đối với con người thay đổi thì cách chúng ta đào tạo, bồi dưỡng cũng cần thay đổi theo”, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến nhấn mạnh.

Báo cáo của Cục Kinh tế hợp tác và PTNT cho biết, giai đoạn 2021–2025, công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực khu vực kinh tế tập thể nói chung và HTX nông nghiệp nói riêng đã được các bộ, ngành, địa phương, cơ sở đào tạo và các tổ chức hỗ trợ quan tâm triển khai. Quy mô đào tạo được mở rộng; nội dung từng bước đa dạng hơn, từ pháp luật, chính sách, quản trị, tài chính đến marketing, thương hiệu, chuyển đổi số, OCOP, truy xuất nguồn gốc và liên kết chuỗi... Đối tượng đào tạo cũng được mở rộng từ cán bộ quản lý sang kế toán, kiểm soát, cán bộ kỹ thuật, thành viên và người lao động.
Tổng kinh phí hỗ trợ công tác đào tạo lên tới 416 tỷ đồng; với gần 261.000 lượt cán bộ, thành viên HTX được đào tạo.
Tuy nhiên, có một thực tế là độ tuổi và trình độ của cán bộ lãnh đạo HTX hiện nay còn hạn chế. Thống kê của Cục Kinh tế hợp tác và PTNT cho thấy, trong tổng số 78.467 cán bộ quản lý HTX nông nghiệp, có khoảng 18% số cán bộ HTX có trình độ từ đại học trở lên; 37% cán bộ có trình độ sơ cấp, trung cấp.
Độ tuổi cán bộ chủ chốt thường 50-65 tuổi; còn dựa nhiều vào kinh nghiệm là chính; Trình độ, kỹ năng quản trị và khả năng tiếp cận kiến thức mới không đồng đều; khả năng sử dụng dữ liệu, thương mại điện tử, hồ sơ tín dụng và báo cáo tài chính minh bạch còn hạn chế...
Trong đó, công tác đào tạo thì tương đối đại trà, chưa phân hóa đầy đủ theo vị trí việc làm, quy mô, ngành hàng và mức độ phát triển của HTX; nội dung ở một số chương trình còn chung chung, chưa sát với vấn đề cụ thể của HTX. Tập huấn ngắn ngày vẫn phổ biến trong khi hoạt động thực hành, tư vấn tại chỗ và đồng hành sau đào tạo còn hạn chế...

Chia sẻ tại hội thảo, bà Lại Thanh Hoa, đại diện Quỹ Thiện Tâm (Tập đoàn Vingrroup) cho biết, đơn vị đang thí điểm đào tạo đội ngũ “hạt nhân” HTX xuất sắc. Theo đó, Quỹ không chỉ cung cấp tài chính mà còn truyền tải tư duy chuyên nghiệp của doanh nghiệp lớn vào khu vực kinh tế tập thể, nhằm tạo ra những đơn vị tự lực và dẫn dắt cộng đồng.
Cơ chế hỗ trợ là giải ngân gói vay 1 tỷ đồng/HTX không lãi suất để HTX đầu tư trang thiết bị, máy móc sản xuất. Tổng ngân sách chia sẻ cộng đồng đến nay đã đạt trên 33.000 tỷ đồng.
Sau 5 năm triển khai với sự phối hợp của Cục Kinh tế hợp tác và PTNT, kết hợp chương trình đào tạo theo vị trí việc làm về kiểm soát nội bộ do Liên đoàn Hợp tác xã Raiffeisen (DGRV), chương trình thí điểm đã hình thành hệ sinh thái gồm 200 HTX tại 31 tỉnh thành. Đặc biệt, cuối năm 2025, "Diễn đàn Hợp tác xã Thiện Tâm" đã chính thức được thành lập, tạo không gian kết nối cho mạng lưới hạt nhân này.
Bà Lại Thanh Hoa cho biết, sự khác biệt cốt lõi nằm ở đội ngũ giảng dạy và giáo trình. Chương trình kết hợp giữa giảng viên là những người kinh doanh thực chiến và các chuyên gia học thuật để chuẩn hóa khung lý thuyết. Điển hình như trường hợp HTX Phú Nhật (Quảng Ngãi), dù đã có 9-11 sản phẩm nấm đạt OCOP 3-4 sao nhưng vẫn cần đào tạo để vượt qua các rào cản về luật lệ và kỹ thuật bán hàng trên sàn thương mại điện tử.
Đây được xem là một trong những mô hình thí điểm quan trọng để kiểm nghiệm cách tiếp cận mới, từ đó rút kinh nghiệm, hoàn thiện và xem xét nhân rộng trong giai đoạn 2026–2030.
"Sau quá trình theo sát các HTX, chúng tôi có thể xây dựng quy trình 7 bước "Bắt mạch kê đơn" cho các HTX, đó là: Chẩn đoán thực trạng "mạnh - yếu" của HTX như một thực thể sinh mệnh; Khảo sát nút thắt, các điểm nghẽn trầm trọng đang cản trở kinh doanh của HTX; Xây dựng giáo trình, "kê đơn" đúng "bệnh"; Đào tạo thực hành (trực tiếp/trực tuyến) phù hợp với lịch sản xuất; Chuyên gia đồng hành sát sao sau đào tạo; Áp dụng kiến thức vào vận hành hằng ngày; cuối cùng là đánh giá thay đổi: Sau 6 tháng, HTX phải giải quyết được ít nhất một nút thắt lớn nhất để làm cơ sở nhân rộng mô hình", bà Lại Thanh Hoa, đại diện Quỹ Thiện tâm cho biết.
Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn xác định trong giai đoạn 2026–2030, công tác đào tạo nâng cao trình độ, năng lực cho cán bộ HTX, tổ hợp tác sẽ có những chuyển đổi trọng tâm: đúng nhu cầu – phân hóa – tăng thực hành – đo kết quả.
Theo định hướng đến năm 2030, phấn đấu đào tạo, tập huấn trên 100.000 lượt cán bộ quản trị và lao động HTX; 80% giám đốc HTX được đào tạo sơ cấp nghề giám đốc; trên 70% học viên tham gia liên kết sản xuất, chuỗi giá trị hoặc ứng dụng công nghệ số, đổi mới phương thức quản trị và tổ chức sản xuất; trên 85% học viên áp dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.
Nguồn: Minh Huệ Báo Dân Việt