Rơm quê xuất ngoại

Sau mỗi mùa gặt, trên những cánh đồng ở xã Quý Lộc, tỉnh Thanh Hóa, thứ nhìn thấy nhiều nhất là rơm rạ, dưới mặt ruộng, trên bờ ruộng. Một số gia đình gom về làm thức ăn chăn nuôi hoặc chất độn chuồng; không ít gia đình không có nhu cầu sử dụng sẽ gom lại rồi châm lửa đốt.

Nhưng với anh Nguyễn Xuân Tài, ở thôn Đan Nê 1, những cọng rơm tưởng chừng là phế phẩm lại trở thành nguồn nguyên liệu của sản phẩm hàng hóa. Ý tưởng biến rơm thành hàng hóa đến với Tài cách đây vài năm, sau một lần trò chuyện với một người bạn đến từ nước Anh.

Qua câu chuyện bạn kể về các sản phẩm firelighter - tên một loại mồi lửa dùng để nhóm bếp, nhóm than, lò sưởi, lửa trại hoặc nướng BBQ, vốn khá phổ biến tại Mỹ, Canada và nhiều nước phương Tây, trong đầu Tài xuất hiện câu hỏi: Tại sao không thử làm sản phẩm này từ rơm quê Việt Nam?

Anh Tài bắt đầu hành trình tìm lời giải cho câu hỏi: Làm thế nào để rơm có thể tạo thành một viên mồi lửa? Làm thế nào để thành phẩm phải có khả năng bắt lửa nhanh nhưng vẫn duy trì ngọn lửa đủ lâu? Nguyên liệu phải xử lý thế nào? Nếu sản xuất ở Việt Nam thì làm sao cạnh tranh được với những sản phẩm nước ngoài?

“Rơm quê mình không thiếu, độ bén lửa chẳng kém vật liệu nào, tại sao không dùng nó để thay thế gỗ; vừa tiết kiệm, vừa tăng khả năng cạnh tranh cho sản phẩm”, anh Tài tự vấn.

Nguyễn Xuân Tài vốn học cơ khí tại Đại học Công nghiệp, sau đó học thêm ngành kinh tế đối ngoại tại Đại học Ngoại thương. Những kiến thức được học tưởng như thuộc hai lĩnh vực khác nhau lại trở thành hành trang hữu ích trong quá trình khởi nghiệp của anh. Kiến thức cơ khí giúp anh tự tìm cách thiết kế, cải tiến máy móc phù hợp với nguyên liệu rơm để tạo ra thành phẩm. Còn những gì học được về kinh tế, thị trường giúp anh giải bài toán đưa sản phẩm ra thị trường, đặc biệt là thị trường nước ngoài.

Những ngày đầu, căn phòng làm việc của Tài chẳng khác nào một phòng thí nghiệm. Rơm rạ chất khắp nơi, cùng với bao bì, khuôn ép và những sản phẩm thử nghiệm nằm la liệt trên bàn. Mỗi lần thử là một lần anh điều chỉnh nguyên liệu, cách ép và thời gian cháy để tìm ra công thức phù hợp nhất, sao cho viên mồi bắt lửa nhanh, ngọn lửa đủ lớn nhưng không cháy quá nhanh.

Đến năm 2022, sau hàng chục lần thử nghiệm, mẫu sản phẩm đầu tiên hoàn thiện với tên gọi Eco Firelighter - viên mồi lửa sinh thái được làm từ phụ phẩm nông nghiệp. Lần đầu châm lửa thử, anh Tài gần như nín thở theo dõi, bấm giờ để kiểm tra thời gian cháy. Ban đầu chỉ là một đốm lửa nhỏ, rồi ngọn lửa bén dần, bốc lên và cháy đều. Anh hồi hộp nhìn đồng hồ cho đến khi ngọn lửa duy trì được khoảng 7-8 phút rồi mới tắt hẳn.

“Tôi vui đến mức đêm đó không ngủ nổi. Điện thoại báo tin cho người thân, bạn bè mà nước mắt cứ trào ra, chỉ thiếu la toáng lên vì sung sướng”, anh Tài nhớ lại.

Năm 2023, những viên mồi lửa được tạo hình, đóng hộp và chính thức thành phẩm, mang thương hiệu Ulstraw (tức là “siêu rơm”). Cũng trong năm này, sản phẩm và dự án của Nguyễn Xuân Tài giành Quán quân toàn cầu cuộc thi Social Business Creation tại Montreal, Canada. Năm 2024, team Ulstraw tiếp tục giành Quán quân cuộc thi Khởi nghiệp cùng Kawai.

Tuy nhiên, với anh, thành công ấy mới chỉ là điểm khởi đầu cho hành trình của rơm Việt. Khác với nhiều người, anh xác định ngay từ đầu hướng đi của sản phẩm là thị trường quốc tế, thay vì chỉ tập trung tiêu thụ trong nước. Theo anh, ở Mỹ, Canada hay một số nước phương Tây, người tiêu dùng vốn đã biết những sản phẩm dùng để nhóm lửa là gì và sử dụng như thế nào. Vì vậy, nếu sản phẩm đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, việc giới thiệu công dụng sẽ thuận lợi hơn.

Lựa chọn thị trường quốc tế cũng đồng nghĩa với việc Nguyễn Xuân Tài phải giải quyết hàng loạt bài toán mới, đó là khoảng cách địa lý, chi phí vận chuyển, phương thức phân phối, sự cạnh tranh và nguồn vốn.

Vậy nhưng, bằng những nỗ lực không ngừng, sản phẩm đã được đưa lên nền tảng thương mại điện tử Amazon, tiếp cận trực tiếp khách hàng quốc tế và nhận được nhiều phản hồi tích cực từ người tiêu dùng. Những tín hiệu tích cực ấy tiếp thêm động lực để anh tiếp tục hoàn thiện sản phẩm và tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường quốc tế.

“Sản phẩm nhận được phản hồi tích cực tại Mỹ, trong đó hơn 80% đánh giá ở mức 5 sao. Đến nay, mình đã bán gần 4.000 sản phẩm tại thị trường này. Một hộp loại nhỏ có giá khoảng 13-14 USD, loại lớn gần 20 USD. Sản phẩm cũng đã có mặt tại Canada”, anh Tài chia sẻ.

Rơm kể câu chuyện về người nông dân Việt Nam

Theo anh Tài, rơm khô hiện được cơ sở thu mua trực tiếp từ người dân với giá khoảng 30.000-35.000 đồng mỗi cuộn, trọng lượng 20-22kg. Với người nông dân, số tiền thu được từ một cuộn rơm chưa phải là khoản thu lớn, nhưng nếu được thu gom với số lượng lớn sau mỗi mùa gặt, đây sẽ là nguồn nguyên liệu có giá trị cho sản xuất.

Đó cũng là điều Nguyễn Xuân Tài muốn hướng tới trong mô hình của mình, đó là rơm phải trở thành hàng hóa và người nông dân phải được hưởng lợi từ nguồn nguyên liệu mà chính họ tạo ra. "Trên những cánh đồng rộng hàng chục, hàng trăm ha, lượng rơm sau thu hoạch có thể lên tới hàng nghìn cuộn. Thay vì bị bỏ lại hoặc kết thúc vòng đời bằng một đám cháy, số rơm này được thu gom, đưa vào chế biến thành sản phẩm hàng hóa, qua đó mở thêm một hướng tạo giá trị từ phụ phẩm nông nghiệp và thêm nguồn thu cho người dân", anh Tài cho biết.

Hiện quy mô sản xuất chưa lớn nên khi có đơn hàng, anh Tài thuê người dân quanh khu vực làm việc bán thời gian. Từ những công đoạn sản xuất ban đầu, mô hình đang từng bước tạo thêm việc làm và thu nhập tại chỗ cho nông dân, đồng thời hình thành mắt xích đầu tiên trong chuỗi cung ứng nguyên liệu từ đồng ruộng đến sản phẩm.

"Rơm rạ là một phần của nền văn minh lúa nước, nhưng lâu nay sau mỗi vụ mùa, nhiều nơi vẫn xem đó là thứ bỏ đi. Vì thế, điều tôi muốn làm không chỉ là tạo ra một sản phẩm từ rơm. Tôi muốn kể câu chuyện về người nông dân Việt Nam, về những con người tần tảo gắn bó với cây lúa và đồng ruộng qua bao thế hệ”, anh Tài chia sẻ.

Xa hơn, anh Tài kỳ vọng, khi rơm được tận dụng làm nguyên liệu, lượng rơm bị đốt sẽ giảm xuống, qua đó góp phần hạn chế khói bụi và phát thải từ hoạt động xử lý phụ phẩm sau thu hoạch. Đây cũng là hướng để xây dựng những mô hình nông nghiệp tận dụng tốt phụ phẩm, giảm phát thải và gia tăng giá trị trên cùng một diện tích canh tác.

Tuy nhiên, để mô hình phát triển ở quy mô lớn hơn, anh Tài vẫn đang gặp không ít khó khăn, trước hết là mặt bằng sản xuất và nguồn vốn đầu tư. Bên cạnh đó, khi đơn hàng tăng, cơ sở cũng phải tính toán thêm nhân công, kho chứa và chi phí vận chuyển. Đây là những vấn đề mà theo Nguyễn Xuân Tài, nếu được tháo gỡ sẽ giúp sản phẩm có điều kiện tăng công suất, đáp ứng tốt hơn các đơn hàng và mở rộng thị trường.

Nguồn: Quốc Toản - Thanh Nga Báo Nông nghiệp và Môi trường

Chi tiết bài báo xem tại đây