Nghị quyết 57 mở đường cho HTX số

Năm 2025 được xem là một năm bản lề trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, khi tư duy “đột phá bằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo” không còn dừng ở khẩu hiệu mà đã được cụ thể hóa bằng những chủ trương mang tính chiến lược, trong đó nổi bật là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo nội dung Nghị quyết, lần đầu tiên, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và phát triển khoa học công nghệ được xác định một cách rõ ràng là đột phá quan trọng hàng đầu, giữ vai trò động lực chính cho phát triển lực lượng sản xuất hiện đại và hoàn thiện quan hệ sản xuất trong giai đoạn mới.

Tinh thần này nhanh chóng lan tỏa xuống các ngành, lĩnh vực và địa phương, trong đó có khu vực kinh tế tập thể, HTX nông nghiệp, một khu vực vốn được xem là “nền móng” của tổ chức sản xuất nông thôn nhưng cũng là mắt xích yếu trong tiếp cận thị trường, công nghệ và nguồn lực.

Trên nhiều diễn đàn, lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ liên tục nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với nông nghiệp và nông thôn. Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhiều lần khẳng định chuyển đổi số là con đường ngắn nhất để nâng cao năng suất, giá trị và sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam, đồng thời yêu cầu đưa công nghệ số vào tận đồng ruộng, chuồng trại và chuỗi cung ứng. Quan điểm này cũng được thể hiện xuyên suốt trong các chương trình hành động của Chính phủ triển khai Nghị quyết 57.

Ở góc độ ngành, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định, chuyển đổi số không chỉ dành cho doanh nghiệp lớn mà phải lan tỏa mạnh mẽ tới HTX, là chủ thể trung tâm của liên kết sản xuất nông nghiệp. Việc số hóa dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, quản trị HTX và kết nối thị trường được coi là điều kiện tiên quyết để nông sản tham gia chuỗi giá trị hiện đại.

Không dừng ở định hướng, Nghị quyết 57 còn đặt ra những mục tiêu cụ thể, tạo áp lực và cũng là động lực cho các chủ thể trong nền kinh tế. Theo các phân tích chính sách, đến năm 2030, kinh tế số phải chiếm tối thiểu 30% GDP, tiến tới 50% vào năm 2045. Đó là mục tiêu cho thấy chuyển đổi số không còn là “phần việc riêng” của ngành công nghệ mà là nhiệm vụ chung.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiều chuyên gia nhận định, Nghị quyết 57 đã tạo ra cú hích chính sách cho phát triển nông nghiệp thông minh, nông nghiệp công nghệ cao, đồng thời mở ra không gian mới để HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thay vì chỉ đóng vai trò thu gom, trung gian như trước.

Nhìn từ thực tiễn một năm qua, có thể thấy, Nghị quyết 57 không chỉ tạo ra một “khung tư duy mới” mà còn đặt khu vực kinh tế tập thể, HTX nông nghiệp trước yêu cầu phải tự làm mới mình. Chuyển đổi số, từ chỗ là khái niệm xa lạ, nay đã trở thành câu chuyện sống còn. Các HTX phải thay đổi để thích ứng với chuỗi giá trị hiện đại, hoặc bị bỏ lại phía sau trong một nền kinh tế đang vận hành dựa trên dữ liệu, công nghệ và kết nối số.

Chìa khóa giúp các HTX tự minh bạch hóa hoạt động

Chia sẻ với Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng, việc ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong khu vực HTX nông nghiệp không còn là một lựa chọn mang tính thử nghiệm mà đã trở thành một quá trình tất yếu, cấp thiết, gắn trực tiếp với sự tồn tại và khả năng phát triển của HTX trong bối cảnh mới.

Theo ông Thịnh, tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đổi mới sáng tạo đã gặp đúng nhu cầu thực tiễn của sản xuất. Không chỉ Việt Nam, mà ở nhiều quốc gia trên thế giới, chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tập thể, HTX đang được thúc đẩy rất mạnh mẽ.

Lấy ví dụ từ Trung Quốc, ông cho biết, dù không có nghị quyết cụ thể về chuyển đổi số cho các HTX nhưng thông qua các chính sách riêng, chính phủ vẫn giữ vai trò định hướng rõ ràng, đồng hành và hỗ trợ quyết liệt cho quá trình chuyển đổi số của các HTX nông nghiệp, nông thôn.

Ở Việt Nam, theo ông Thịnh, chuyển đổi số trong HTX trở thành xu thế tất yếu bởi nhiều nguyên nhân đan xen. Trước hết, kinh tế số đang nổi lên như một động lực tăng trưởng hiệu quả, trong khi phương thức quản lý thủ công, dựa trên sổ sách truyền thống đã bộc lộ nhiều hạn chế và không còn phù hợp với yêu cầu hiện nay.

“Việc ứng dụng công nghệ số sẽ giúp HTX nâng cao chất lượng quản trị, minh bạch hóa hoạt động, từng bước đáp ứng các quy định ngày càng chặt chẽ của thị trường và của cơ quan quản lý nhà nước”, ông Lê Đức Thịnh nhận định.

Không chỉ dừng lại ở nội bộ, chuyển đổi số còn là “tấm vé” để HTX bước vào thị trường rộng lớn hơn. Khi tham gia các chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị nông sản, HTX buộc phải thực hiện truy xuất nguồn gốc, minh bạch quy trình sản xuất. Đây không những là yêu cầu mang tính hình thức mà là điều kiện bắt buộc để nông sản có thể đứng vững trên thị trường.

Ông Thịnh cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang chỉ đạo theo hướng, tất cả các sản phẩm nông sản đưa ra thị trường đều phải có khả năng truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh việc giúp người tiêu dùng biết rõ sản phẩm đến từ đâu, điều này còn tạo điều kiện để người sản xuất, các chủ thể trong chuỗi liên kết và cơ quan quản lý nhà nước nhận diện, đánh giá sớm các nguy cơ rủi ro về an toàn thực phẩm. Từ đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong toàn bộ quá trình sản xuất.

“Đặc biệt, khu vực kinh tế tập thể, HTX chính là khu vực cần minh bạch nhất. Nếu HTX không minh bạch được hoạt động sản xuất, kinh doanh và dữ liệu của mình thì sẽ rất khó huy động các nguồn lực hỗ trợ từ bên ngoài, nhất là nguồn vốn tín dụng và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Minh bạch vì thế không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là tiền đề giúp HTX mở cánh cửa tiếp cận nguồn lực và cơ hội phát triển”, ông Thịnh phân tích.

Với góc nhìn đó, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn khẳng định, ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số trong HTX là yêu cầu tất yếu và mang tính sống còn. Nếu chậm thay đổi, khu vực HTX sẽ phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, cả về cạnh tranh thị trường lẫn huy động nguồn lực, nâng cao hiệu quả, giữ vai trò trung tâm trong liên kết chuỗi nông sản.

Chuyển biến thực chất, thoát khỏi ‘vỏ bọc’ phong trào

Nhìn lại thời gian qua, đặc biệt là trong năm 2025, ông Lê Đức Thịnh nhận xét, khu vực kinh tế tập thể, các HTX đã ghi nhận những chuyển biến rất rõ rệt trong ứng dụng chuyển đổi số. Các ứng dụng công nghệ số không còn xa lạ, có tác động sâu rộng tới mọi lĩnh vực sản xuất, không chỉ ở HTX mà cả các doanh nghiệp liên kết.

“Trong bối cảnh mới, để tồn tại và phát triển, các HTX buộc phải đổi mới mô hình sản xuất, nâng cao khả năng tiếp cận thị trường và trong hành trình đó, chuyển đổi số trở thành chiếc 'chìa khóa' then chốt để mở ra cơ hội từ việc tiếp nhận kỹ thuật, tổ chức sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm”, ông Thịnh khẳng định.

Chuyên gia chỉ rõ, chuyển đổi số đã giúp HTX thay đổi hoàn toàn cách vận hành. Trước đây, một HTX thường phải bố trí nhiều khâu thủ công, phân tán nhân lực. Nhưng nay, nhờ công nghệ, chỉ cần một vài cá nhân phụ trách cũng có thể quản lý hiệu quả, tiết giảm nhân lực và chi phí đáng kể, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ông Thịnh nhấn mạnh, muốn ứng dụng công nghệ số thực sự hiệu quả, HTX cần có đầy đủ dữ liệu, phần mềm và đội ngũ nhân sự phù hợp. Không chỉ dừng ở tiếp cận thị trường, chuyển đổi số còn là quá trình số hóa toàn diện, từ quản trị nội bộ, kế toán, lập kế hoạch sản xuất - kinh doanh đến bán hàng và quyết toán thuế điện tử.

Điều này đã được chứng minh bằng những kết quả rất cụ thể trong thực tế. Ông Lê Đức Thịnh thông tin, trong năm 2025, chỉ một chương trình tập huấn do một doanh nghiệp công nghệ triển khai đã thu hút khoảng 10.000 lượt cán bộ, thành viên HTX tham gia. Ngoài ra, riêng một doanh nghiệp đã mở khoảng 5.000 tài khoản nhằm hỗ trợ cho các HTX đối tác 3 nhóm phần mềm chính: phần mềm kế toán HTX; phần mềm truy xuất nguồn gốc, lập kế hoạch và quản trị sản xuất - kinh doanh; phần mềm bán hàng.

Hiện nay, khoảng 30% HTX đã ứng dụng phần mềm số trong quản trị và quản lý sản xuất, trong khi hơn 4.000 HTX áp dụng công nghệ cao, bao gồm công nghệ số, như chip và phần mềm theo dõi quy trình sản xuất. Tổng hợp lại, khoảng 35-40% HTX hiện nay đã ứng dụng công nghệ số ở các mức độ khác nhau, tăng mạnh so với con số chỉ khoảng 10% vào giai đoạn 2021-2022.

Ông Thịnh cũng lưu ý, xu thế hiện nay không còn là thương mại điện tử theo kiểu phong trào livestream hay sàn giao dịch vài năm trước. Các HTX giờ đây tiếp cận chuyển đổi số một cách thận trọng, thực chất hơn, bắt đầu từ việc tổ chức lại sản xuất, xây dựng và số hóa vùng nguyên liệu, dữ liệu thành viên, sản lượng và tiêu chuẩn chất lượng. Chỉ khi dữ liệu đầy đủ và minh bạch, HTX mới có thể kết nối hiệu quả với thị trường và các đối tác.

“Chuyển đổi số không đơn thuần là sử dụng một vài phần mềm hay đưa sản phẩm lên sàn mà là quá trình số hóa toàn bộ hoạt động của HTX, tạo ra hệ dữ liệu 'đúng, đủ, sạch, sống' để kết nối với thị trường và chuỗi giá trị. Chính vì vậy, ngày càng nhiều doanh nghiệp chủ động gắn kết với HTX - lực lượng nòng cốt trong tổ chức chuỗi sản xuất và vận hành thị trường nông sản.”, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn khẳng định.